چگونه امکان دارد که یک فرد بیش از هزار سال عمر کند؟

فهرست مطالب:

 

طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

شبهه ابن تیمیه:

شبهه سعد الدین تفتازانى:

1. بررسی ونقد روایات مورد استناد ابن تیمیه

نقد روایت اول (لایبقی ممن هو فی الارض احد)        

ب: روایت دوم؛ (عمر امتی من ستین الی سبعین سنة)        

2. بررسی امکان طول عمر از نظر ادله نقلی، عقلی،‌ علمی و عملی

گفتار اول: امکان طول عمر از نظر قرآن

گفتار دوم: طول از نظر امکان عقلی

گفتار سوم: طول عمراز نظر امکان علمی

گفتار چهارم: طول عمر ازنظرامکان عملی وارائه نمونه‌های آن:

الف: معمرین از 200 تا 500 سال

ب: معمرین از 500 تا هزار سال

ج: معمرین فراتر از هزار سال

د:‌ افراد معمر در امت اسلام

3. تصریحات دانشمندان اهل سنت بر عمر طولانی حضرت مهدی (عج)

**************

طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

یکى از سؤالاتى که در باره حضرت مهدى عجل الله تعالى فرجه الشریف همواره مطرح بوده، طول عمر آن حضرت است.

چگونه ممکن است که یک انسان بیش از هزار سال عمر داشته باشد؟

مخالفان شیعه، همین مسأله را مستمسک قرار داده و آن را دلیلى قاطع بر بطلان اعتقاد شیعه در خصوص مهدویت دانسته‌اند.

ما در این مقاله تلاش کرده‌ایم، طول عمر آن حضرت را از نظر عقلى، عملى و روائى مورد بررسى و کنکاش قرار داده و به شبهات مخالفان پاسخ دهیم.

شبهه ابن تیمیه:

ابن تیمیه در کتاب «منهاج السنة النبویة» مى‌گوید:

إن عمر واحد من المسلمین هذه المدة أمر یعرف کذبه بالعادة المطردة فی أمة محمد فلا یعرف أحد ولد فی دین الإسلام وعاش مائة وعشرین سنة فضلا عن هذا العمر.

وقد ثبت فی الصحیح عن النبی صلى الله علیه وسلم أنه قال فی اخر عمره «أَرَأَیْتُکُمْ لَیْلَتَکُمْ هذه فإن على رَأْسِ مِائَةِ سَنَةٍ منها لاَ یَبْقَى مِمَّنْ هو على ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدُهُمْ» فمن کان فی ذلک الوقت له سنة ونحوها لم یعش أکثر من مائة سنة قطعاً وإذا کانت الأعمار فی ذلک العصر لا تتجاوز هذا الحد فما بعده من الأعصار أولى بذلک فی العادة الغالبة العامة فإن أعمار بنی ادم فی الغالب کلما تأخر الزمان قصرت ولم تطل فإن نوحا علیه السلام لبث فی قومه ألف سنة إلا خمسین عاما وادم علیه السلام عاش ألف سنة کما ثبت ذلک فی حدیث صحیح رواه الترمذی وصححه فکان العمر فی ذلک الزمان طویلا ثم أعمار هذه الأمة ما بین الستین إلى السبعین وأقلهم من یجوز ذلک کما ثبت ذلک فی الحدیث الصحیح.

عمر کردن یکى از مسلمانان برابر این مدت، طبق عادت عمر افراد در امت پیامبر، یک امرى است که دروغ بودن آن اشکار است؛‌ چه رسد از این‌که بالاى هزار سال عمر کند. در روایت صحیح از پیامبر ثابت شده است که در آخر عمرش فرمود:‌ آیا این شب را مى‌بینید وقتى سر صد سال فرا رسد، بر روى زمین از کسانى که امروز در آن زندگى مى‌کند هیچ کسى باقى نخواهد ماند. پس کسى‌که در آن زمان یک سال داشت،‌ بیشتر از صدسال قطعاً زندگى نکردند. و زمانى‌که عمرها در این عصر از این حد تجاوز نکند، پس در عصرهاى بعدى به طریق اولى از آن تجاوز نخواهد کرد؛‌چرا که عمرهاى فرزندان آدم غالباً هرچه زمان بگذرد، کوتاه مى‌شود و طولانى نخواهد شد. چرا که نوح علیه السلام درمیان قومش نهصدو پنجاه سال زندگى کرد. همانگونه که در روایت صحیح که ترمذى آن را روایت کرده و آن را تصحیح نموده است.

پس عمر در آن زمان طولانى بود، ‌سپس عمرهاى این امت بین شصت تا هفتاد سال است و کمتر است که از این عدد تجاوز کند؛‌ چنانچه این مطلب در روایت صحیح ثابت است.

ابن تیمیه الحرانی الحنبلی، ابوالعباس أحمد عبد الحلیم (متوفاى 728 هـ)، منهاج السنة النبویة، ج4، ص91، تحقیق: د. محمد رشاد سالم، ناشر: مؤسسة قرطبة، الطبعة: الأولى، 1406هـ.

سخن ابن تیمیه را مى‌توان در دو محور خلاصه کرد:

1. طول عمر تا این اندازه، دروغ و بر خلاف عادت امت محمد است؛

2. وقتى أصحاب رسول خدا صلى الله علیه وآله بیش از صد سال عمر نکرده‌اند، کسانى که بعد از آن‌ها آمده‌اند، به طریق اولى نباید بیش از آن عمر نمایند؛ زیرا عمر بشر به مرور زمان کمتر شده است.

شبهه سعد الدین تفتازانی:

سعد الدین تفتازانى در شرح المقاصد نیز این شبهه را این‌گونه مطرح کرده است:

وزعمت الإمامیة من الشیعة أنه محمد بن الحسن العسکری اختفى عن الناس خوفا من الأعداء ولا استحالة فی طول عمره کنوح ولقمان والخضر علیهم السلام وأنکر ذلک سائر الفرق؛ لأنه ادعاء أمر یستبعد جدا إذ لم یعهد فی هذه الأمة مثل هذه الأعمار من غیر دلیل علیه ولا إمارة ولا إشارة إقامة من النبی صلى الله علیه وسلم ولأن اختفاء إمام هذا القدر من الأنام بحیث لا یذکر منه إلا الاسم بعید جدا.

شیعیان گمان مى‌کنند که م ح م د بن الحسن العسکرى، به خاطر ترس از دشمنان، از مردم مخفى شده، عمر طولانى آن حضرت نیز محال نیست؛ همان طورى که نوح، لقمان و خضر این چنین بودند؛ اما سایر فرق اسلامى این مسأله را در باره حضرت مهدى انکار کرده‌اند؛ چرا که این قضیه ادعاى است که جداً بعید است؛ زیرا در این امت چنین عمر طولانى سابقه نداشته، دلیلى براى آن وجود ندارد، رسول خدا نیز به آن اشاره نکرده است. همچنین این اندازه مخفى شدن امام از مردم که فقط اسمى از او باقى باشد، جدا بعید است.

التفتازانی، سعد الدین مسعود بن عمر بن عبد الله (متوفاى 791هـ)، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج2، ص307، ناشر: دار المعارف النعمانیة - باکستان، الطبعة: الأولى، 1401هـ - 1981م.

محورهاى کلام ابن تیمیه و تفتازانی:

1. در امت اسلامى سابقه نداشته است که کسى همانند نوح، خضر و لقمان عمر کرده باشد؛

2. سایر فرق اسلامى آن را انکار کرده‌اند؛

3. طولانى شدن عمر حضرت مهدى، مخالف روایت صحیح رسول خدا است. و از طرفى، عمر طولانى او ادعاى بدون دلیل و روایتى از رسول خدا صلى الله علیه وآله در این رابطه وجود ندارد؛

4. آن حضرت از ترس دشمنان خود مخفى شده‌است.

با توجه به کلام ابن تیمیه و تفتازانى،‌ در ابتداء‌ روایت مورد استناد ابن تیمیه را مورد نقد قرار داده و بعد به نمونه‌هاى از معمرین در اسلام اشاره کرده و سپس اعتراف بزرگان اهل سنت را در باره زنده بودن حضرت مهدى علیه السلام ذکر مى‌نماییم:

1. بررسی ونقد روایات مورد استناد ابن تیمیه

نقد روایت اول (لایبقی ممن هو فی الارض احد)

همان‌طورى که در کلام ابن تیمیه مشاهده مى‌شود، او براى زیر سؤال بردن عمر طولانى حضرت مهدى علیه السلام به روایت رسول خدا صلى الله علیه وآله استناد کرده که آن حضرت در آخر عمر خود فرموده: بعد از گذشت صدسال، هیچ کسى از موجودین فعلى در روى زمین، باقى نمى‌ماند.

متن روایت مورد استناد ابن تیمیه را بخارى و مسلم در صحیح خود نقل کرده‌اند:

حدثنا سَعِیدُ بن عُفَیْرٍ قال حدثنی اللَّیْثُ قال حدثنی عبد الرحمن بن خَالِدِ عن بن شِهَابٍ عن سَالِمٍ وَأَبِی بَکْرِ بن سُلَیْمَانَ بن أبی حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بن عُمَرَ قال صلى بِنَا النبی صلى الله علیه وسلم الْعِشَاءَ فی آخِرِ حَیَاتِهِ فلما سَلَّمَ قام فقال أَرَأَیْتَکُمْ لَیْلَتَکُمْ هذه فإن رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ منها لَا یَبْقَى مِمَّنْ هو على ظَهْرِ الأرض أَحَدٌ

از عبد الله بن عمر نقل شده است که رسول خدا در آخرین عمرش نماز عشاء را با ما خواند،‌ وقتى سلام داد، ایستاد و فرمود: امشب را به خاطر بسپارید؛ زیرا پس از گذشت صد سال از این تاریخ، احدى از کسانیکه روى زمین هستند، باقى نخواهند ماند.

البخاری الجعفی، ابوعبدالله محمد بن إسماعیل (متوفاى256هـ)، صحیح البخاری، ج 1، ص55، ح116، تحقیق د. مصطفی دیب البغا، ناشر: دار ابن کثیر، الیمامة - بیروت، الطبعة: الثالثة، 1407 – 1987؛

النیسابوری القشیری، ابوالحسین مسلم بن الحجاج (متوفاى261هـ)، صحیح مسلم، ج 4، ص1965، ح2537، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت.

نقد و بررسی:

این قاعده، شامل موجودین در هنگام بیان رسول خدا (ص) است نه در همه زمانها:

این روایت گرچه از نظر رجال سند اشکالى ندارد؛ اما مسأله عمر طولانى حضرت مهدى علیه السلام را زیر سؤال نمى‌برد، زیرا روایت مى‌گوید:‌

فإن رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ منها لَا یَبْقَى مِمَّنْ هو على ظَهْرِ الأرض أَحَدٌ.‌

 تعبیر «ممن هو على ظهر الارض» یا تعبیر دیگرى که در جاهاى دیگر نقل شده: «ممن هو علیها» شامل کسانى مى‌شود که در همان زمانِ رسول خدا در روى زمین موجود و زنده بودند. رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود:‌ این ها بعد از صد سال در روى زمین باقى نمى‌مانند و مى‌میرند. پس بنابراین، روایت شامل وجود امام زمان علیه السلام نمى‌شود؛ چرا که آن حضرت، دویست و چهل و دو سال بعد از هجرت به دنیا آمده و در زمان رسول خدا متولد نشده بود.

ابن قتیبه دینورى در توجیه و تأویل این روایت گفته است:

ونحن نقول: إن هذا حدیث قد أسقط الرواة منه حرفا إما لأنهم نسوه أو لأن رسول الله صلى الله علیه وسلم أخفاه فلم یسمعوه ونراه بل لا نشک أنه قال لا یبقى على الأرض منکم یومئذ نفس منفوسة یعنی ممن حضره فی ذلک المجلس أو یعنی الصحابة فأسقط الراوی منکم.

مى‌گوییم: این روایتى است که راویان حرفى را از آن ساقط کرده اند یا آن را فراموش کرده اند یا این‌که رسول خدا صلى الله علیه وسلم آن را آهسته بیان کرده و راوى آن را نشنیده. بلکه ما شک نداریم که رسول خدا این ‌گونه فرموده: بر روى زمین از میان شما در امروز هیچ کسى باقى نمى‌ماند. یعنى؛ از کسانى که در این مجلس حاضر است یا صحابه تنها،‌ پس رواى کلمه «منکم» را انداخته است.

الدینوری، ابومحمد عبد الله بن مسلم ابن قتیبة (متوفاى276هـ)، تأویل مختلف الحدیث، ج1، ص99، تحقیق: محمد زهری النجار، ناشر: دار الجیل - بیروت – 1393هـ – 1972م

همانطوریکه در عبارت ابن قتیبه دیده مى‌شود ایشان مصداق کلمه «منکم» را به حاضران در مجلس بیان رسول خدا یا صحابه مى‌داند.

خود طحاوى نیز بعد از نقل روایت مى‌گوید:

وَوَجَدْنَا فیه من کَلاَمِ عَلِیٍّ أَنَّ رَسُولَ اللهِ علیه السلام إنَّمَا کان قَصَدَ بِکَلاَمِهِ ذلک لِمَنْ هو یَوْمَئِذٍ على الأَرْضِ من الناس لاَ لِمَنْ سِوَاهُمْ.

ما در سخن على یافتیم که مقصود رسول خدا صلى الله علیه وآله کسانى بوده که در آن روز بر روى زمین بوده؛ نه غیر آنان.

الطحاوی الحنفی، ابوجعفر أحمد بن محمد بن سلامة (متوفاى321هـ)، شرح مشکل الآثار، ج1، ص348، تحقیق شعیب الأرنؤوط، ناشر: مؤسسة الرسالة - لبنان/ بیروت، الطبعة: الأولى، 1408هـ - 1987م.

نتیجه: با توجیهاتى که خود علماى اهل سنت کرده‌اند، چه اینکه مقصود رسول خدا صلى الله علیه ؤآله افراد موجود زمان خودش باشد و چه صحابه،‌ این روایت شامل مردم آینده و مشخصا حضرت مهدى علیه السلام نمى‌شود. پس،‌ استناد ابن تیمیه مدعایش را ثابت نمى‌کند.

همچنین مقصود رسول خدا صلى الله علیه وآله این نیست که هیچ یک از مردم حاضر در آن زمان بیش از یک صد سال عمر نخواهند کرد؛ زیرا تعدادى از مسلمانان که هم زمان جاهلیت را درک کرده‌اند و هم زمان اسلام را بیش از یک صد سال زندگى کرده‌اند. سوید بن غفله، یک یا دو سال از رسول خدا صلى الله علیه وآله کوچکتر بوده و در سال هشتاد از دنیا رفته است. بخارى در تاریخ کبیر مى‌نویسد:

وقال لی أحمد بن أبی الطیب عن عبد السلام عن زیاد بن خیثمة عن الشعبی عن سوید قال أنا أصغر من النبی صلى الله علیه وسلم بسنتین وقال هشیم بلغ سوید ثمان وعشرین ومائة سنة حدثنا أبو نعیم عن حنش رأیت سویدا یختلف إلى امرأة له وهو بن سبع وعشرین ومائة سنة وقال لنا أبو نعیم مات سنة ثمانین.

سوید بن غفلة گفته: من دو سال از پیامبر (ص) کوچکتر بودم. هیشم گفته: سوید یک صد و بیست و هشت سال عمر کرد. از حنش روایت شده است که سوید را دیدم که به دنبال زنش حرکت مى‌کرد؛ در حالى که یک صد و بیست و هفت ساله بود. ابونعیم براى ما گفت که او در سال هشتاد از دنیا رفت.

البخاری الجعفی، ابوعبدالله محمد بن إسماعیل (متوفاى256هـ)، التاریخ الکبیر، ج4، ص142، رقم: 2255، تحقیق: السید هاشم الندوی، ناشر: دار الفکر.

اکثر بزرگان اهل سنت در شرح حال او این مطلب را ذکر کرده‌اند.

همچنین ابوعثمان النهدى نیز از کسانى است که بیش از یک صد و سى سال زندگى کرده است. ابن حجر در شرح حال او مى‌نویسد:

عبد الرحمن بن مل بلام ثقیلة والمیم مثلثة أبو عثمان النهدی بفتح النون وسکون الهاء مشهور بکنیته مخضرم من کبار الثانیة ثقة ثبت عابد مات سنة خمس وتسعین وقیل بعدها وعاش مائة وثلاثین سنة وقیل أکثر ع

عبدالرحمن بن مل که به کنیه خود ابوعثمان النهدى مشهور است، مخضرم بود (همان زمان جاهلیت را درک کرد و هم زمان اسلام را) از بزرگان طبقه دوم، ثقه، استوار و عابد بود. در سال نود و پنج از دنیا رفت، گفته شده که بعد از آن نیز زنده بوده، وى یک صد و سى سال و یا بیشتر عمر کرده است.

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل (متوفاى852هـ)، تقریب التهذیب، ج1 ص351، رقم: 4017، تحقیق: محمد عوامة، ناشر: دار الرشید - سوریا، الطبعة: الأولى، 1406 - 1986.

بنابراین مقصود رسول خدا صلى الله علیه وآله این نیست که هیچ یک از افراد حاضر بیش از یک صد سال عمر نخواهند کرد.

همچنین مقصود آن حضرت این نیست که بعد از این صد سال،‌ هیچ شخص دیگرى عمر طولانى نخواهد داشت و تمام انسان‌ها تا قیام قیامت، کمتر از یک صد سال عمر مى‌کنند؛ زیرا افراد زیادى بعد از آن آمدند که صدها سال زندگى کردند که ما در بخش «امکان عملی» مدارک آن‌ها را ارائه خواهیم کرد. مثل ابوجعفر سجزى که بیش از یک صد و چهل سال زندگى کرد. در میان مردم امروز نیز مى‌توان صدها و یا شاید هزاران نفر را یافت که بیش از یک صد سال عمر کرده‌اند و هم اکنون زنده هستند.

بنابراین، این روایتى که ابن تیمیه به آن استناد کرده است،‌ به هیچ وجه نمى‌تواند محال بودن عمر طولانى را براى امت اسلامى ثابت کند.

ب: روایت دوم؛ (عمر امتی من ستین الی سبعین سنة)

ابن تیمیه در پایان سخنش مى‌گوید:‌ هرچه زمان بگذرد عمر انسان ها کمتر و کوتاه تر مى‌شود مثال مى‌زند به عمر حضرت آدم علیه السلام و مى‌گوید:‌ در آن زمان عمر طولانى بوده و لى در امت پیامبر عمر کوتاه تر شده است و این سخن خود را مستند به این روایت ذیل مى‌کند و مى‌گوید:

فکان العمر فی ذلک الزمان طویلا ثم أعمار هذه الأمة ما بین الستین إلى السبعین وأقلهم من یجوز ذلک کما ثبت ذلک فی الحدیث الصحیح.

پس عمر در آن زمان طولانى بود، ‌سپس عمرهاى این امت بین شصت تا هفتاد سال است و کمتر است که از این عدد تجاوز کند؛‌ چنانچه این مطلب در روایت صحیح ثابت است.

ابن تیمیه الحرانی الحنبلی، ابوالعباس أحمد عبد الحلیم (متوفاى 728 هـ)، منهاج السنة النبویة، ج4، ص91، تحقیق: د. محمد رشاد سالم، ناشر: مؤسسة قرطبة، الطبعة: الأولى، 1406هـ.

روایتى که مورد استناد ابن تیمه را ترمذى در سنن خود این‌گونه نقل کرده است:

حدثنا إِبْرَاهِیمُ بن سَعِیدٍ الْجَوْهَرِیُّ حدثنا محمد بن رَبِیعَةَ عن کَامِلٍ أبی الْعَلَاءِ عن أبی صَالِحٍ عن أبی هُرَیْرَةَ قال قال رسول اللَّهِ صلى الله علیه وسلم: عُمْرُ أُمَّتِی من سِتِّینَ سَنَةً إلى سَبْعِینَ سَنَةً.

از ابوهریره نقل شده است که رسول خدا صلى الله علیه وسلم گفت: عمر امت من بین شصت تا هفتاد سال است.

الترمذی السلمی، ابوعیسی محمد بن عیسی (متوفاى 279هـ)، سنن الترمذی، ج4،‌ ص566، ح2331، تحقیق: أحمد محمد شاکر وآخرون، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت.

پاسخ:

این روایت در مقام بیان عمر متوسط و متعدل امت است نه حصر عمر در این اعداد:

ابن تیمیه، از این روایت این چنین برداشت نموده که عمر امت اسلام بین شصت تا هفتاد است پس بنابراین، بیشتر از این،‌ براى کسى طول عمر امکان ندارد. این براداشت بر خلاف اعتقاد علماى اهل سنت است.

مبارکفورى یکى از علماى به نام اهل سنت در کتاب «تحفة الأحوذى بشرح جامع الترمذی» مى‌گوید:

فالظاهر أن المراد به أن عمر الأمة من سن المحمود الوسط المعتدل الذی مات فیه غالب الأمة ما بین العددین منهم سید الأنبیاء وأکابر الخلفاء کالصدیق والفاروق والمرتضى وغیرهم من العلماء والأولیاء مما یصعب فیه الاستقصاء انتهى.

ظاهرا مراد روایت این است که عمر امت از عمرهاى پسندیده و حد وسط و متعدل است که غالب امت بین این دو عدد مرده اند. از جمله سید انبیاء، بزرگان خلفاء همانند صدیق و فاروق و مرتضى و غیر آنان از علما و اولیاء که نمونه هاى آن مشکل است شمار شود.‌

المبارکفوری، أبو العلا محمد عبد الرحمن بن عبد الرحیم (متوفاى1353هـ)، تحفة الأحوذی بشرح جامع الترمذی، ج6، ص513، دار الکتب العلمیة – بیروت.

طبق سخن فوق، این روایت عمر متوسط امت اسلامى را بیان مى‌کند نه عمر دقیق تمام مسلمانان را؛ زیرا تعداد زیادى از مسلمانان را مى‌شناسیم در سن کمتر از شصت و یا بیشتر از آن، از دنیا رفته‌اند؛ از جمله عثمان بن عفان در سن 82 سالگى از دنیا رفته است. ابن حجر عسقلانى در این باره مى‌گوید:

عثمان بن عفان بن أبی العاص بن أمیة بن عبد شمس القرشی الأموی أمیر المؤمنین أبو عبد الله وأبو عمر وأمه أروى بنت کریز بن ربیعة بن حبیب بن عبد شمس أسلمت و أمها البیضاء بنت عبد المطلب عمة رسول الله صلى الله علیه وسلم ولد بعد الفیل بست سنین على الصحیح.

عثمان، بنا بر نقل صحیح، در سال ششم عام الفیل به دنیا آمده است.

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل (متوفای852هـ)، الإصابة فی تمییز الصحابة، ج4، ص456، تحقیق: علی محمد البجاوی، ناشر: دار الجیل - بیروت، الطبعة: الأولى، 1412هـ - 1992م.

طبق این نقل، عثمان بن عفان در زمان مرگ، نزدیک به 82 سال سن داشته است. همچنین عباس عموى رسول خدا صلى الله علیه وآله نیز در زمان وفات، 88 سال سن داشته است؛ چنانچه محمد بن سعد در طبقات الکبرى مى‌گوید:

وتوفی العباس یوم الجمعة لأربع عشرة خلت من رجب سنة اثنتین وثلاثین فی خلافة عثمان بن عفان وهو بن ثمان وثمانین سنة ودفن بالبقیع.

عباس عموى پیامبر صلى الله علیه وآله روز جمعه و در سال سى و سه، در زمان خلافت عثمان وفات کرد و در زمان وفات هشتاد و هشت ساله بود و در بقیع دفن شد.

الزهری، محمد بن سعد بن منیع ابوعبدالله البصری (متوفای230هـ)، الطبقات الکبرى، ج4، ص31، ناشر: دار صادر - بیروت.

اگر ابن تیمیه از این روایت حصر را مى‌فهمد، باید از او پرسید کسانى که کمتر از این اعداد یا بیشتر از این اعداد عمر کرده‌اند، آیا از امت اسلام محسوب مى‌شوند یانه؟ در هر دو صورت در محذوریت گیر خواهد کرد.

در نتیجه اقرار خواهد نمود که بیشتر از این اعداد هم عمر براى انسان امکان دارد و از حیطه قدرت خدا خارج نیست. عمر حضرت مهدى علیه السلام نیز از مجراى همین امکان قابل قبول است؛ چنانچه خود علماى اهل سنت به آن اعتراف دارند که در پایان به سخنانشان اشاره خواهد شد.

 

2. بررسی امکان طول عمر از نظر ادله نقلی، عقلی،‌ علمی و عملی

نقطه مشترک کلام ابن تیمیه و تفتازانى،‌ در این بود که با توجه به آن چه در جامعه اسلامى دیده مى‌شود،‌ عادتاً‌ عمر طولانى یک شخص به این اندازه،‌ محال است.

آنها طول عمر را از نظر عادى محال مى‌دانند. در این بخش ما با ذکر نمونه‌هایى،‌ ثابت مى‌نماییم علاوه بر این‌که از نظر عقلى و علمى عمر طولانى محال نیست، از نظر عادى هم هیچ محذوریتى ندارد و نمونه‌هایى فراوانى حتى در تاریخ اسلام وجود دارد که بر خلاف ادعاى ابن تیمیه فراتر از هفتاد و هشتاد سال عمر داشته‌اند.

گفتار اول: امکان طول عمر از نظر قرآن

طول عمر به دست خداوند است

با توجه به آیات قرآن، تمام عالم وجود، در حیطه قدرت بارى تعالى است، او است که مى‌مراند و زنده مى‌کند، و نیز عمر طولانى و یا کوتاهى عمر همانند بسیارى از اتفاقات دیگر در اختیار خود انسان نیست و تنها خداوند است که زمان دقیق اجل و مرگ را تعیین مى‌کند.

همان خداى که انسان را از هیچ خلق کرده، مى‌تواند به او عمر طولانى داده و او را هزاران سال از نعمت‌هاى خود بهره‌مند سازد؛ چنانچه باریتعالى در سوره فاطر آیه 11 در این باره مى‌فرماید:

وَاللَّهُ خَلَقَکمُ مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَکمُ‏ْ أَزْوَاجًا وَمَا تحَْمِلُ مِنْ أُنثىَ‏ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا یُعَمَّرُ مِن مُّعَمَّرٍ وَلَا یُنقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فىِ کِتَابٍ إِنَّ ذَالِکَ عَلىَ اللَّهِ یَسِیرٌ. (فاطر/11.)

خداوند، شما را از خاک آفرید آن‌گاه از نطفه سپس شما را مرد و زن قرار داد و هیچ زنى باردار نمى‏شود و وضع حمل نمى‏کند جز به علم الهى و هیچ کس عمر طولانى نمى‏کند و یا از عمرش کاسته نمى‏گردد، مگر آن‌که در کتاب علم خدا ثبت است، که این کار براى خداوند آسان است‏.

 

طبق این آیه، کم و زیاد شدن عمر به دست خداوند است و تنها او است که از این قضیه با خبر است و این کار براى خداوند آسان است.

علامه طباطبایی(ره) در تفسیر این آیه مى‌نویسد:

وقوله: «وَما یُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَلا یُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِی کِتابٍ» أی وما یمد ویزاد فی عمر أحد فیکون معمرا ولا ینقص من عمره أی عمر أحد إلا فی کتاب.‏

و قول خداوند که فرموده: «و هیچ کس عمر طولانى نمى‌کند و از عمر کسى کم نمى‌شود مگر آن‌که در کتاب ثبت شده است»؛ یعنى عمر کسى به درازا نمى‌کشد و زیاد نمى‌شود تا معمر شود و از عمر کسى هم کم نمى‌شود مگر این‌که در کتاب، موجود است.

طباطبایى، سید محمد حسین‏(متوفای 1412هـ)، المیزان فى تفسیر القرآن‏، ج17، ص26، ناشر: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة فی قم المقدسة‏، الطبعة: الخامسة، 1417هـ.

أزدى بلخى، از مفسران اهل سنت نیز به آیه یازدهم سوره فاطر و تعیین طول عمر انسان‌ها در لوح محفوظ اشاره کرده است:

ثم قال جل وعز: (وما یعمر من معمرٍ) یعنی من قل عمره أو کثر فهو إلى أجله الذی کتب له، ثم قال جل وعز: (ولا ینقص من عمره) کل یوم حتى ینتهی إلى أجله (إلا فی کتابٍ) اللوح المحفوظ مکتوب قبل إن یخلقه (إن ذلک على الله یسیرٌ، فاطر:11) الأجل حین کتبه الله جل وعز فی اللوح المحفوظ.

خداوند مى‌فرماید: «و هیچ کس عمر طولانى نمى‌کند» یعنى کسى که کم عمر کرده یا کسى که عمر طولانى دارد، این‌ها همان مدتى است که در کتاب براى‌شان معین شده است، سپس مى‌فرماید: «از عمر کسى کم نمى‌شود» حتى یک روز، تا موقعى که منتهى مى‌شود به مرگش، «مگر آن‌که در کتاب» یا لوح محفوظ ثبت شده است قبل از آن‌که او خلق شود و «این براى خداوند آسان است»، مرگ، هنگامى که خداوند آن‌را در لوح محفوظ ثبت کرد، تعیین شده‌است.

الأزدی البلخی، أبو الحسن مقاتل بن سلیمان بن بشیر (متوفای150هـ)، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج3، ص74، تحقیق: أحمد فرید، ناشر: دار الکتب العلمیة - لبنان/ بیروت، الطبعة: الأولى، 1424هـ - 2003م.

در کتاب جامع البیان محمد بن جریر طبرى، به عالم بودن خداوند به مدت عمر و ثبت بودن طول عمر در کتاب قبل از به وجود آمدن فرد، اشاره دارد:

وقوله (وما یعمر من معمر ولا ینقص من عمره إلا فی کتاب) اختلف أهل التأویل فی تأویل ذلک فقال بعضهم معناه وما یعمر من معمر فیطول عمره ولا ینقص من عمر آخر غیره عن عمر هذا الذی عمر عمرا طویلا إلا فی کتاب عنده مکتوب قبل أن تحمل به أمه و قبل أن تضعه قد أحصى ذلک کله و علمه قبل أن یخلقه لا یزاد فیما کتب له و لا ینقص.

خداوند مى‌فرماید: «و هیچ کس عمر طولانى نمى‌کند و از عمر کسى کم نمى‌شود مگر آن‌که در کتاب ثبت شده است»، اهل تأویل در بیان معناى آیه اختلاف کرده‌اند، عده‌اى از آنان گفته‌اند که معناى ‌آیه چنین مى‌شود:

«کسى عمرش طولانى نمى‌شود و از عمر شخص دیگرى غیر از خودش، کم نمى‌شود مگر آن‌که در کتاب نزد خداوند ثبت است، قبل از آن‌که مادرش به او حامله شود و قبل از آن‌که او را به دنیا آورد، همه این‌ها براى او معین است و خداوند به آن‌ها آگاه است قبل از آن‌که او خلق شود و در آن‌چه براى او معین شده نه زیاد مى‌شود و نه کم.

الطبری، أبی جعفر محمد بن جریر (متوفای 310هـ)، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، ج22، ص122، ناشر: دار الفکر، بیروت – 1405هـ.

فخررازى نیز در بیان معناى این آیه به نفوذ اراده و قدرت خداوند و آسان بودن انجام هر فعلى براى خداوند، اشاره مى‌کند.

ثم بین نفوذ إرادته بقوله: (وَما یُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَلا یُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِی کِتابٍ) فبین أنه هو القادر العالم المرید والأصنام لا قدرة لها ولا علم ولا إرادة، فکیف یستحق شی‏ء منها العبادة، وقوله: (إِنَّ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ یَسِیرٌ) أی الخلق من التراب ویحتمل أن یکون المراد التعمیر والنقصان على اللّه یسیر، ویحتمل أن یکون المراد أن العلم بما تحمله الأنثى یسیر والکل على اللّه یسیر.

سپس خداوند نفوذ اراده خود را، با توجه به آیه بیان مى‌کند، «و هیچ کس عمر طولانى نمى‌کند و از عمر کسى کم نمى‌شود مگر آن‌که در کتاب ثبت شده است»؛ پس روشن مى‌کند که خداوند عالم، قادر و صاحب اراده است و بت‌ها نه قدرتى دارند، نه علمى و نه ارده‌اى، پس چگونه آن بت‌ها مى‌توانند مستحق عبادت باشند؟

و این سخن خداوند که مى‌فرماید: «این‌ها براى خداوند آسان است»، یعنى خلق کردن انسان از خاک؛ و یا احتمال دارد که بگوییم مراد، اعطاى عمر طولانى و یا کم کردن عمر بر خداوند آسان است و احتمال دارد این‌که منظور، علم داشتن خداوند به آن‌چه زن حمل مى‌کند، باشد که براى خداوند آسان است...

و نهایتاً مى‌گوید:

همه این چیز‌ها براى خداوند آسان است.

الرازی الشافعی، فخر الدین محمد بن عمر التمیمی (متوفای604هـ)، التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب، ج26، ص10، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1421هـ - 2000م.

جلال الدین سیوطى با اشاره به آیه شصت و یکم سوره نحل، دلالت آیه یازده سوره فاطر را بر مساله طول عمر و معین بودن عمر در کتاب را بیان مى‌کند.

قال کعب: لو دعا الله عُمْرَ لأخَّر فی أجله فقیل له: ألیس قد قال الله (فإذا جاء أجلهم لا یستأخرون ساعة ولا یستقدمون) نحل: 61. فقال کعب: وقد قال الله (وما یعمر من معمر ولا ینقص من عمره إلا فی کتاب)، فاطر- الآیة: 11. قال الزهری: ولیس أحد إلا له عمر مکتوب فرأى أنه ما لم یحضر أجله فإن الله یؤخر ما شاء وینقص (فإذا جاء أجلهم لا یستأخرون ساعة ولا یستقدمون).

کعب گفت: اگر کسى از خدا عمر بخواهد، در مرگش تأخیر خواهد افتاد؛ به کعب گفته شد: آیا خداوند چنین نفرموده: «زمانى که أجل‌شان برسد لحظه‌اى به عقب یا جلو نمى‌افتد». کعب گفت: خداوند فرموده: «و هیچ کس عمر طولانى نمى‌کند و از عمر کسى کم نمى‌شود مگر آن‌که در کتاب ثبت شده است»؛ زهرى گفته: کسى نیست مگر این‌که برایش عمر معین شده، پس دیده مى‌شود کسى أجلش نمى‌رسد و خداوند أجل را به تأخیر مى‌اندازد هر مقدار که بخواهد و یا عمر را کوتاه مى‌کند؛ «زمانى که أجل‌شان برسد لحظه‌اى به عقب یا جلو نمى‌افتد».

السیوطی، جلال الدین عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفای911هـ)، الدر المنثور، ج3، ص448، ناشر: دار الفکر - بیروت – 1993.

شوکانى از علماى اهل سنت در فتح القدیر به احاطه قدرت و علم خداوند بر همه چیز اشاره مى‌کند و منظور از کتاب که در آیه ذکر شده را، لوح محفوظ مى‌داند.

فلا یخرج شی‏ء عن علمه و تدبیره «وَما یُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَلا یُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِی کِتابٍ» أی: ما یطول عمر أحد، ولا ینقص من عمره إلا فی کتاب، أی: فی اللوح المحفوظ.

پس چیزى از علم و تدبیر خداوند خارج نیست و کسى عمر طولانى نمى‌کند و از عمرش کم نمى‌شود مگر آن‌که در کتاب، معین شده؛ یعنى عمر کسى طولانى نمى‌شود و از عمر کسى کم نمى‌شود مگر آن‌که در کتاب آمده، منظور از کتاب، لوح محفوظ است.

الشوکانی، محمد بن علی بن محمد (متوفای1255هـ)، فتح القدیر الجامع بین فنی الروایة والدرایة من علم التفسیر، ج4، ص342، ناشر: دار الفکر – بیروت.

همانطوریکه در سخنان علماى که ذکر شد، مشاهده مى‌شود که همه امت اسلامى، بر امکان طول عمر یک انسان عقیده دارند و این مسأله را ممکن مى‌دانند و از نظر هیچ کسى یک امر محالى نیست؛ چرا که اعطاى عمر و تعیین آن، و کم یا زیاد شدن مدت عمر در اختیار خداوند است و هیچ کس دیگرى اختیارى در آن ندارد. براین اساس خداوند براى هرکسى که مصلحت بداند عمر طولانى را مقدر مى‌فرماید.

با توجه به این آیات شیعیان، عمر طولانى امام زمان علیه السلام را یک امر مقدور در حیطه قدرت خداوند متعال مى‌داند و بر اساس روایاتى که در منابع معبتر شیعه آمده، معتقد به وجود امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشریف و زنده بودن ایشان مى‌باشند و بر این باور اند که آن حضرت داراى عمرى طولانى است و در آخر الزمان، هنگامى‌که خداوند اذن دهد ظهور مى‌کند، مردم را از ظلمِ ظالمان نجات داده و مردمان حکومت تشکیل خواهند داد.

در پایان دلائل قرآنى،‌ بیان زیباى حضرت آیت الله العظمى سبحانى را که در پاسخ افرادى که بر عمر طولانى امام زمان علیه السلا اشکال کرده اند مرور کنیم:

وأما الحل: فأن السؤال عن إمکان طول العمر، یعرب عن عد

/ 2 نظر / 111 بازدید
نوای کربلا

وسلام نام خداست ....... اسلام علیک یا اباعبدالله الحسین با سلام وخسته نباشید خدمت شما دوست عزیز ممنون میشم به بنده هم سر بزنید و با هم تبادل لینک داشته باشیم . التماس دعای ظهور یا علی