جام صبوح
صلی الله علیک یا حسن بن علی ایها المجتبی ( علیه السلام) 
قالب وبلاگ

در مورد ثقه بودن سلبم بن قیس و کتابش شکی نیست

 

ولی ظاهرا ایراد بعضی از دوستان به کتاب سلیم بن قیس این است که تمامی احادیثی که در کتاب سلیم آمده از فردی به نام (ابان بن ابی عیاش)

نقل شده که میگویند اتفاق سنی و شیعه در مورد وی این است که کذاب است. یعنی ابان بن ابی عیاش کذاب است و همین باعث ضعف احادیث میشود . البته نظری هم هست که معتقند که کتابی که اکنون به نام( اسرار آل محمد ) از سلیم بن قیس در دست مردم هست همان کتابی که خود سلیم نوشته نیست و در ان دستکاری شده .

نظر شما چیست ؟

 

جواب نظر:

 

با سلام !

 

ابان بن ابی عیاش :

 

وی آنگونه که در تقریب التهذیب و أعیان الشیعة آمده متوفاّى سال 138 یا سال 140 هق بوده است

 

اعیان الشیعه ،سید محسن امین،  103/2. _ تقریب التهذیب، ابن حجر،  31/1 رقم 164.

 

او را اگرچه ابن غضائری و به تبع اوشیخ طوسی وبعضی ازمتأخّرین او تضعیف نموده اند لکن نزد جمع ازرجالییّن خبیر ومحققّین از علماء، ثقه و معتمد است.

 

محقّق نوری  که از خرّیتین در فنّ رجال  است میگوید:

 

والتضعیف موهون کنسبة الوضع بأمور:

 

 الأوّل:  ما قاله الشیخ الجلیل أبو عبد اللّه النعمانی فی کتاب الغیبة من أنّه لیس بین جمیع الشیعة ممّن حمل العلم ورواه عن الأئمّة: خلاف فی: أنّ کتاب سلیم، أصل من کتب الأصول التی رواها أهل العلم وحملة حدیث أهل البیت: - إلى أن قال: - وهو من الأصول التی ترجع الشیعة إلیها ویعوّل إلیها. انتهى.

 

الثانی: اعتماد البرقی والصفّار وثقة الإسلام فی الکافی والنعمانی والصدوق والعیّاشی وغیرهم من المشایخ العظام علیه، کما لایخفى على من راجع جوامعهم.

 

 الثالث: روایة الأجلّة من أصحاب الإجماع وغیرهم عنه، مثل حمّاد بن عیسى، وعثمان بن عیسى، وعمر بن أذینه، وإبراهیم بن عمر الیمانی.

 

 الرابع: إنّ الشیخ عدّه من رجال الصادق ،ولم یضعّفه فیه، ولا فی زین العابدین....

 

  مستدرک الوسائل ط. القدیمة: 777/3.

 

محقّق مدّقق سیّد محمد علیّ أبطحی شارح رجال نجاشی می&zwnjگوید:

 

 ویظهر ممّن ضعّفه من العامّة أنّه کان من العبّاد، فلعلّ التضعیف من العامّة کان من جهة المذهب.

 

تهذیب المقال فی تنقیح کتاب رجال النجاشی - السید محمد على الأبطحی - ج 1 ص 186

 

ذهبی در باره ابان بن ابی عیّاش میگوید:

 

وقال ابن حبان : کان أبان من العباد الذی یسهر اللیل بالقیام ، ویطوى النهار بالصیام .

میزان الاعتدال - الذهبی - ج 1 ص 12

 

در تهذیب المقال در باره او آمده است:

 

أما تضعیف العامة لأبان فلا یوجب وهنا فیه ، بعد ما کان أبان عامیا ، ثم استبصر ، فقد یضعف مثله بما لا یضعف به سائر الشیعة . وسیما أن أبان هو الذی لجأ إلیه سلیم ، وهو الراوی لکتابه والناشر لحدیثه . وکأن أکثر تضعیفات العامة لأبان عولا على شعبة . فقد أکثر الوقیعة فی أبان ، وتبعه غیره . قال معاذ : قلت لشعبة : أرأیت وقیعتک فی أبان ، تبین لک أو غیر ذلک ؟ فقال : ظن یشبه الیقین . ذکره الذهبی فی میزان الاعتدال ، وذکر حکایات القوم تضعیف شعبة .

 

تهذیب المقال فی تنقیح کتاب رجال النجاشی - السید محمد على الأبطحی - ج 1 ص 186

 

رجالی مشهور مامقانی در باره او میگوید:

 

« الجزم بضعفه مشکل بعد تسلیم مثل سلیم بن قیس کتابه إلیه وخطابه بابن الأخ، ومن لاحظ حال سلیم، مال إلى کون الرجل متشیّعاً ممدوحاً وأنّ نسبة وضع الکتاب إلیه لا أصل لها ... وبعد إثبات وثاقة سلیم، تثبت وثاقة أبان هذا؛ بتسلیمه الکتاب إلیه».

 

تنقیح المقال: 3/1 رقم 14.

 

رجالیّ خبیر محقّق زنجانی در باره او میگوید:

 

«الأقرب عندی، قبول روایاته؛ تبعاً لجماعة من متأخّری أصحابنا؛ اعتماداً بثقات المحدّثین، کالصفّار وابن بابویه وابن الولید وغیرهم والرواة الذین یروون عنه؛ ولاستقامة أخبار الرجل، وجودة المتن فیها. وأمّا نسبة وضع کتاب سلیم إلیه، یردّه ثبوت الکتاب من طریق آخر لیس هو فیه أوّلاً، ولروایة ابن أبی عمیر، عن عمر بن أذینه، هذا الکتاب ثانیاً».

 

 الجامع فی الرجال: 11/1.

 

و امّا راجع به مکانت و جایگاه ابان نزد عامّه

 

بخاری در باره او میگوید:

 

أبان بن أبی عیاش هو ابن فیروز أبو إسماعیل البصری عن انس ، کان شعبة سیئ الرأی فیه

 

التاریخ الکبیر - البخاری - ج 1 ص 454

 

ابن أبی حاتم رازی در باره وی میگوید:

 

 قال أحمد بن حنبل: «لاتکتب عنه شیئاً. قلت: کان له هوىً؟ قال: کان منکر الحدیث ... وقال ابن معین: لیس حدیثه بشی وقال أبو حاتم: متروک الحدیث، وکان رجلاً صالحاً؛ لکن بلى بسوء الحفظ.

 

تهذیب الکمال: 21/2.

 

در کتاب الجرح و التعدیل آمده:

 

سئل أبو زرعة، عنه؟ فقال: بصریّ ترک حدیثه. ولم یقرأ علینا حدیثه، فقیل له کان یتعمّد الکذب؟ قال: لا! کان یسمع الحدیث من أنس وشهر بن حوشب. ومن الحسن، فلایمیّز [بینهم].

 

الجرح والتعدیل: 296/2 رقم 1087.

 ابن حبّان اگر چه او را از مجروحین شمرده  ولی در باره او میگوید:

 

کان من العبّاد الذین سهر اللیل بالقیام ویطوی النهار بالصیام.

 

 المجروحین: 96/1.

 

 قال النسائی: متروک الحدیث.

 

 کتاب الضعفاء والمتروکین: 45 رقم 21.

 

ابن عدی می گوید:

 

 عامّة ما یرویه، لا یتابع علیه، وهو بیّن الأمر فی الضعف ... وأرجو أنّه ممّن لایتعمّد الکذب إلّا أن یشبّه علیه ویغلط وعامّة ما أتانی أبان من جهة الرواة، لا من جهته؛ لأنّ أبان رووا عنه قوم مجهولون لما أنّه فیه ضعف وهو إلى الضعف أقرب منه إلى الصدق کما قال شعبة.

 

 الکامل فی ضعفاء الرجال: 387/1 رقم 203.

 

ذهبی در باره او میگوید:

 

وقال حمّاد بن زید قال لی سلم العلوی: یا بنىّ! علیک بأبان، فذکرت ذلک لأیّوب السَّختیانی، فقال: مازال نعرفه بالخیر منذ کان.

 

 میزان الاعتدال: 10/1.

 

مناقشه در تضعیف عامّه

 

 تضعیف علماء عامّة مردود است؛

 

چون همان گونه که در کلام احمد بن حنبل آمده او اهل هوی و هوس نبوده بلکه طبق شهادت افراد زیر او چنین  شخصی بوده است:

 

أنّه کان رجلاً صالحاً،

 

 قال أبو زرعة: «لا یتعمّد الکذب»

 

قال ابن حبّان: «کان من العبّاد الذین سهر اللیل بالقیام ویطوی النهار بالصیام».

 

 تهذیب الکمال: 21/2. -  الجرح والتعدیل: 296/2 رقم 1087.

 

ذهبی قول أیّوب السَّختیانی را در باره او این گونه آورده است:

 

 «مازال نعرفه بالخیر منذ کان».

 

 المجروحین: 96/1. - میزان الاعتدال: 10/1.

 

پس همان طور که دیدیم در سبب تضعیف او به اموری استناد شده که لایعبأ بها است، در حالی که باید سبب جرح به خوبی تفسیر و تبیین شده باشد و سخن جارح مادامی که سبب جرح به درستی ذکر نشده مورد قبول واقع نمیشود.

 

 قال النووی: ولا یقبل الجرح إلّا مفسّرا ، وهو أن یذکر السبب الذی به جرح ، ولأنّ الناس یختلفون فیما یفسق به الإنسان ، ولعلّ من شهد بفسقه شهد على اعتقاده.

 

  المجموع: 136/20 ونحوه فی شرح مسلم: 181/10.

 

ابن قدامه میگوید:

 

 ولا یسمع الجرح إلّا مفسّراً ویعتبر فیه اللفظ فیقول: أشهد أنّنی رأیته یشرب الخمر، أو یعامل بالربا، أو یظلم الناس بأخذ أموالهم، أو ضربهم، أو سمعته یقذف، أو یعلم ذلک باستفاضته فی الناس، ولابدّ من ذکر السبب وتعیینه.

 

 المغنی: 423/11.

 

 خطیب بغدادی میگوید:

 

 سمعت القاضى أبا الطیّب طاهر بن عبد اللّه بن طاهر الطبری یقول: لا یقبل الجرح إلّا مفسّراً ولیس قول أصحاب الحدیث، فلان ضعیف، وفلان لیس بشی، ممّا یوجب جرحه وردّ خبره، وإنّما کان کذلک، لأنّ الناس اختلفوا فیما یفسّق به، فلابدّ من ذکر سببه لینظر هل هو فسق أم لا؟ قلت: وهذا القول هو الصواب عندنا وإلیه ذهب الأئمّة  من حفّاظ الحدیث ونقّاده مثل محمّد بن إسماعیل البخاری، ومسلم بن الحجّاج النیسابوری، وغیرهما.

 

 الکفایة فی علم الروایة: 135.

 

أسباب جرح  أبان ابن ابی عیاش

 

ألف: سوء الحفظ:

 

 الجرح والتعدیل: 296/2 رقم 1087.

 

ولی اگر بنا باشد سوء حفظ راوی را دلیل بر ضعف او بدانیم، باید قائل به تضعیف هر کسی که متهم به سوء الحفظ است باشیم، و حال آنکه واقع امر نزد  أهل سنّت خلاف این است، چرا که میبینیم عده کثیری از روات  در ترجمه آنها آمده:

 

 «الغالب علیه سوء الحفظ کثیر الوهم» یا «سیّى الحفظ، ردی الحفظ»، یا «ردی الحفظ، کثیر الوهم، فاحش الخطا، یروی الشی على التوهّم ، ویحدّث على الحسبان، فکثر المناکیر فی روایته» یا «سیّئ الحفظ، واهی الحدیث، مضطرب الحدیث»... .

 

  وحال آن که میبینیم علماء رجال اهل سنّت این گونه افراد را توثیق میکنند و به ،روایاتش عمل میکنند،  واز این گونه روات در أسانید صحاح بسیارند، به عنوان نمونه:

 

1 - مرزوق بن أبى الهذیل

 

2 - عاصم بن بهدلة أحد السبعة القرّاء:

 

 3 - عبد الرحمان بن أبی لیلى:

 

 4 - محمّد  بن عبد الرحمان بن أبی لیلى الأنصاری:

 

 5 - مطر بن طهمان الورّاق أبو رجاء الخراسانی:

 

 ب:  شعبه در باره ابان سیّی الرأی بوده:

 

 التاریخ الکبیر: 454/1 رقم 1455.

 

در پاسخ میگوئیم :

 

 أولاً:  شعبة خودش اهل خطا بوده است.

 

 ابن حجر در باره او میگوید:

 

 فقد قال الدارقطنی فی العلل: کان شعبة یخطئ فی أسماء الرجال کثیراً، لتشاغله بحفظ المتون. وقال صالح بن سلیمان: کان لشعبة أخوان یعالجان الصرف، وکان شعبة یقول لأصحاب الحدیث: ویلکم! الزموا السوق، فإنّما أنا عیال على إخوتی.

 

تهذیب التهذیب: 302/4.

 

در تاریخ ابن معین آمده:

 

 (4690) سمعت یحیى یقول: شعبة یخطئ فی حدیث کره الشکال فی الخیل یقول عن عبد اللّه بن زید.

 

 (4691) سمعت یحیى یقول: وشعبة یخطئ أیضاً فی حدیث حجر المدری، یقول: القندلی أو المندلی.

 

 (4692) سمعت یحیى یقول: وشعبة یخطئ أیضاً فی حدیث عمرو بن دینار، عن أبی الثور، یقول عن عمرو بن دینار عن أبی السوار.

 

 تاریخ ابن معین ، للدوری: 262/2.

 

در مسند أحمد در باره شعبه گفته است:

 

قال عبد اللّه: قال أبی: شعبة یخطئ فی هذا القول: عبد اللّه بن یزید، وإنّما هو سلم بن عبد الرحمن النخعی.

 

 مسند أحمد: 457/2، تهذیب التهذیب: 73/6، عون المعبود للعظیم آبادی: 209/13.

 

در سؤالات الآجری آمده است :

 

  سمعت أبا داود یقول : شعبة یحدّث عن محمّد ابن أبی المجالد . والصواب : عبد اللّه بن أبی المجالد ، شعبة یخطئ فیه.

 

 سؤالات الآجری لأبی داود : 381/1، تهذیب الکمال: 28/16.

 

 در تصحیفات المحدثین آمده است: علیّ بن المدینی: کان شعبة یخطئ فی أسماء الرجال.

 

 تصحیفات المحدثین للعسکری: 34.

 

 ابن عساکر در باره شعبه گفته:

 

 یقول عمرو بن عثمان بن عبد اللّه بن موهب: ثقة، وشعبة یخطئ فی إسمه یقول: محمّد بن عثمان بن عبد اللّه، وإنّما هو عمرو ابن عثمان.

 

تاریخ مدینة دمشق: 283/46.

مزّی گفته است:

 

 فأیّ، ثقة هذا الذی یروی عنه شعبة ولا یعرفه أحمد والبخاری، والرازیان، وأبو داود، والترمذی، والنسائی ؟ وشعبة یخطئ ، کما أخطأ شعبة فی إسم خالد بن علقمة ، فقال : مالک بن عرفطة ، وأخطأ أیضا فی سلم بن عبد الرحمان فقال: عبد اللّه بن یزید فی حدیث الشکاک من الخیل ، قلّب اسمه . وأخطأ شعبة فی اسم أبی الثورین ، فقال : أبو السوار ، وإنّما هو أبو الثورین.

 

 تهذیب الکمال: 8/ 137.

 

ثانیاً:ّ شعبه شاکّ و کثیر الشک در أسانید و متون بوده است.

 

تحفة الأحوذی: 63/2.

 

قسمت دوم نظر:

 

و اما در باره کتابی که امروز به نام کتاب سلیم بن قیس در دسترس میباشد در سئوالی که از استاد حسینی قزوینی شد ایشان فرمودند: با تحقیقاتی که ما انجام دادیم به این نتیجه رسیدیم که این کتاب همان کتاب سلیم است .

 

 

منبع : مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیّ عصر (عج)

[ چهارشنبه ۳٠ بهمن ۱۳۸٧ ] [ ٤:٤۸ ‎ب.ظ ] [ مهدی حسینعلی ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

مجموعه ای از پرسشهایی که همیشه در ذهنم بوده و وقت زیادی را برای پیدا کردن آنها صرف کردم و اکنون بدون اتلاف وقت در اختیار شماست .
موضوعات وب
امکانات وب
...... .....