جام صبوح
صلی الله علیک یا حسن بن علی ایها المجتبی ( علیه السلام) 
قالب وبلاگ

     

 بسم الله الرحمن الرحیم

به مناسب سالگرد شهادت شهید مطهری و یادبود ایشان برآن شدیم تا خلاصه از سخنرانی های ایشان در باب تقوا را جمع اوری نماییم امید است این کار باعث خشنودی حضرت صاحب الزمان ع  و شادی روح این شهید بزرگوار گردد.

 

لغت تقوا

 

این کلمه از کلمات شایع و رایج دینی است ، در قرآن کریم به صورت‏ اسمی و یا به صورت فعلی زیاد آمده است . تقریبا به همان اندازه که از ایمان و عمل نام برده شده و یا نماز و زکات آمده ، و بیش از آن مقدار که مثلا نام روزه ذکر شده ، از تقوا اسم برده شده است .


این کلمه از ماده " وقی " است که به معنای حفظ و صیانت و نگهداری‏ است . معنای " اتقاء " احتفاظ است . ولی تاکنون دیده نشده که در ترجمه‏های فارسی ، این کلمه را به صورت حفظ و نگهداری ترجمه کنند . در ترجمه‏های فارسی اگر این کلمه را به صورت اسمی استعمال شود مثل خود کلمه‏ " تقوا " و یا کلمه " متقین " ، به پرهیزکاری ترجمه می‏شود . مثلا در ترجمه " « هدی للمتقین »" گفته می‏شود : هدایت است برای پرهیزکاران و اگر به صورت فعلی استعمال به معنای خوف و ترس ترجمه می‏شود . مثلا در ترجمه " « اتقوا الله‏ " یا " « اتقوا النار »" گفته می‏شود : از خدا بترسید البته کسی مدعی نشده که معنای " تقوا " ترس یا پرهیز و اجتناب است بنابراین ترجمه صحیح کلمه تقوا " خود نگهداری " است که همان ضبط نفس است و متقین یعنی " خود نگهداران‏ "

 

ترس از خدا

 

ضمنا به مناسبت اینکه از خوف خدا ذکری به میان آمد این نکته را یادآوری کنم : ممکن است این سؤال برای بعضی مطرح شود که ترس از خدا یعنی چه ؟ مگر خداوند یک چیز موحش و ترس‏آوری است ؟ خداوند کمال مطلق‏ و شایسته‏ترین موضوعی است که انسان به او محبت بورزد و او را دوست‏ داشته باشد . پس چرا انسان از خدا بترسد ؟ در جواب این سؤال می‏گوئیم مطلب همینطور است . ذات خداوند موجب‏ ترس و وحشت نیست ، اما اینکه می‏گویند از خدا باید ترسید یعنی‏ از قانون عدل الهی باید ترسید .در دعا وارد است: « جللت ان یخاف منک الا العدل ، و ان یرجی منک الا الاحسان و الفضل » . یعنی تو منزهی از اینکه از تو ترسی باشد جز از ناحیه عدالتت و از اینکه از تو جز امید نیکی و بخشندگی توان داشت

عدالت هم به نوبه خود امر موحش و ترس‏آوری نیست . انسان که از عدالت می‏ترسد در حقیقت از خودش می‏ترسد که در گذشته خطا کاری کرده و یا می‏ترسد که در آینده از حدود خود به حقوق دیگران تجاوز کند . لهذا در مسئله خوف و رجاء که مؤمن باید همیشه ، هم امیدوار باشد و هم خائف ، هم‏ خوشبین باشد و هم نگران ، مقصود اینست که مؤمن همواره باید نسبت به‏ طغیان نفس اماره و تمایلات سرکش خود خائف باشد که زمام را از کف عقل‏ و ایمان نگیرد و نسبت به ذات خداوند اعتماد و اطمینان و امیدواری داشته‏ باشد که همواره به او مدد خواهد کرد . علی بن الحسین سلام الله علیه در دعای معروف ابوحمزه می‏فرماید : « مولای اذا رأیت ذنوبی فزعت ، و اذا رایت کرمک طمعت » . یعنی هرگاه به خطاهای خودم متوجه می‏شوم ترس و هراس مرا می‏گیرد و چون به کرم وجود تو نظر می‏افکنم امیدواری پیدا می‏کنم‏ . این نکته‏ای بود که لازم دانستم ضمنا و استطرادا گفته شود

 

حقیقت تقوا

 

از آنچه در اطراف لغت " تقوا " گفته شد تا اندازه‏ای می‏توان معنا و حقیقت تقوا را از نظر اسلام دانست ولی لازم است به موارد استعمال این‏ کلمه در آثار دینی و اسلامی بیشتر توجه شود تا روشن گردد که تقوا یعنی چه‏ تقوای دینی و الهی یعنی اینکه انسان خود را از آنچه از نظر دین و اصولی‏ که دین در زندگی معین کرده ، خطا و گناه و پلیدی و زشتی شناخته شده ، حفظ و صیانت کند و مرتکب آنها نشود . چیزی که هست حفظ و صیانت خود از گناه که نامش تقوا است و به دو شکل و دو صورت ممکن است صورت بگیرد ، و به تعبیر دیگر ما دو نوع تقوا می‏توانیم داشته باشیم : تقوائی که ضعف‏ است و تقوائی که قوت است

نوع اول اینکه انسان برای اینکه خود را از آلودگیهای معاصی حفظ کند از موجبات آنها فرار کند و خود را همیشه از محیط گناه دور نگهدارد ، شبیه‏ کسی که برای رعایت حفظ الصحه خود کوشش می‏کند خود را از محیط مرض و میکروب و از موجبات انتقال بیماری دور نگهدارد ، سعی می‏کند مثلا به محیط مالاریا خیز نزدیک نشود ، با کسانی که به نوعی از بیماریهای واگیردار مبتلا هستند معاشرت نکند

نوع دوم اینکه در روح خود حالت و قوتی به وجود می‏آورد که به او مصونیت روحی و اخلاقی می‏دهد که اگر فرضا در محیطی قرار بگیرد که وسائل و موجبات گناه و معصیت فراهم باشد ، آن حالت و ملکه روحی ، او را حفظ می‏کند و مانع می‏شود که آلودگی پیدا کند ، مانند کسی که به وسائلی در بدن‏ خود مصونیت طبی ایجاد می‏کند که دیگر نتواند میکروب فلان مرض در بدن او اثر کند

در زمان ما تصوری که عموم مردم از تقوا دارند همان نوع اول است . اگر گفته می‏شود فلان کس آدم با تقوائی است یعنی مرد محتاطی است ، انزوا اختیار کرده و خود را از موجبات گناه دور نگه می‏دارد . این همان نوع‏ تقوا است که گفتیم ضعف است

 

اتفاقا گاهی در ادبیات منظوم یا منثور ما تعلیماتی دیده می‏شود که کم و بیش تقوا را به صورت اول که ضعف و عجز است نشان می‏دهد

سعدی در گلستان می‏گوید :

بدیدم عابدی در کوهساری   قناعت کرده از دنیا به غاری  

چرا گفتم به شهر اندر نیائی  که باری بند از دل برگشائی

بگفت آنجا پریرویان نغزند   چو گل بسیار شد پیلان بلغزند

این همان نوع از تقوا و حفظ و صیانت نفس است که در عین حال ضعف و سستی است . اینکه انسان از محیط لغزنده دوری کند و نلغزد هنری نیست ، هنر در اینست که در محیط لغزنده خود را از لغزش حفظ و نگهداری کند

یا اینکه بابا طاهر می‏گوید :

زدست دیده و دل هر دو فریاد     هر آنچه دیده بیند دل کند یاد

بسازم خنجری نیشش زفولاد   زنم بر دیده تا دل گردد آزاد

شک نیست که چشم به هر جا برود دل هم به دنبال چشم می‏رود و دست نظر رشته‏کش دل بود .

ولی آیا راه چاره اینست که چشم را از بین‏ ببریم ؟ یا اینکه راه بهتری هست و آن اینکه در دل قوتی و نیروئی به وجود بیاوریم که چشم نتواند دل را به دنبال خود

 

اجبار عملی

 

در کتب اخلاقی گاهی از دسته‏ای از قدما یاد می‏کنند که برای آنکه زیاد حرف نزنند و سخن لغو یا حرام به زبان نیاورند ، سنگریزه در دهان خود می‏گذاشتند که نتوانند حرف بزنند ، یعنی اجبار عملی برای خود درست‏ می‏کردند . معمولا دیده می‏شود که از این طرز عمل به عنوان نمونه کامل تقوا نام برده می‏شود ، در صورتی که اجبار عملی به وجود آوردن برای پرهیز از گناه و آنگاه ترک کردن گناه کمالی محسوب نمی‏شود  حقیقت تقوا غیر از این کارها است . حقیقت تقوا همان روحیه قوی و مقدس عالی است که خود حافظ و نگهدارنده انسان است باید مجاهدت کرد تا آن معنا و حقیقت پیدا شود در آثار دینی خصوصا در نهج‏البلاغه که فوق‏العاده روی کلمه تقوا تکیه شده‏ است ، همه جا تقوا به معنای آن ملکه مقدس که در روح پیدا می‏شود و به‏ روح قوت و قدرت و نیرو می‏دهد ونفس اماره و احساسات سرکش را رام و مطیع می‏سازد به کار رفته .

 در خطبه 112 می‏فرماید : تقوای خدا ، دوستان خدا را در حمایت خود قرار داده و آنها را از تجاوز به حریم محرمات الهی نگهداشته است و خوف خدا را ملازم دلهای آنها قرار داده است تا آنجا که شبهای آنها را زنده و بیدار نگهداشته و روزهای آنها را قرین تشنگی ( تشنگی روزه ) کرده است

در این جمله‏ها با صراحت کامل تقوا را به معنای آن حالت معنوی و روحانی ذکر کرده که حافظ و نگهبان از گناه است ، و ترس از خدا را به‏ عنوان یک اثر از آثار تقوا ذکر کرده . از همین جا می‏توان دانست که تقوا به معنای ترس نیست ، بلکه یکی از آثار تقوا اینست که خوف خدا را ملازم‏ دل قرار می‏دهد .

در آغاز سخن عرض کردم که معنای اتقوا الله این نیست که‏ از خدا بترسید

در خطبه 16 نهج‏البلاغه می‏فرماید : « ذمه خود را در گرو گفتار خود قرار می‏دهم و صحت‏ گفتار خود را ضمانت می‏کنم . اگر عبرتهای گذشته برای شخصی آینه آینده‏ قرار گیرد تقوا جلو او را از فرو رفتن در کارهای شبهه‏ناک می‏گیرد . . تا آنجا که می‏فرماید : « مثل خلافکاری و زمام را به‏ کف هوس دادن مثل اسبهای سرکش و چموشی است که لجام را پاره کرده و اختیار را تماما از کف آنکه بر او سوار است گرفته و عاقبت آنها را در آتش می‏افکنند ، و مثل تقوا مثل مرکبهائی رهوار و مطیع و رام است که‏ مهار آنها در اختیار آن کسانی است که بر آنها سوارند و آنها را وارد بهشت می‏سازد

در اینجا درست و با صراحت کامل تقوا یک حالت روحی و معنوی که ما از آن به ضبط نفس و یا مالکیت نفس تعبیر می‏کنیم معرفی شده در خطبه 189 می‏فرماید : تقوا در امروزه دنیا برای انسان به منزله یک‏ حصار و بارو و به منزله یک سپر است و در فردای آخرت راه بهشت است )این مقدار که گفته شد برای نمونه بود که معنای واقعی و حقیقت تقوا از نظر اسلام شناخته شود و معلوم شود که واقعا چه کسی شایسته است که به او متقی و با تقوا گفته شود . معلوم شد که تقوا حالتی است روحی در انسان که‏ برای روح حالت حصن و حصار و حرز و اسلحه دفاعی و مرکب رام و مطیع را دارد و خلاصه یک قوت معنوی و روحی است

 

تقوا و آزادی (محدودیت یا مصونیت)

 

نباید تصور کرد که تقوا از مختصات دینداری است از قبیل نماز و روزه ، بلکه تقوا لازمه انسانیت است . انسان اگر بخواهد از طرز زندگی حیوانی و جنگلی خارج شود ناچار است که تقوا داشته باشد با توجه به این مطلب خصوصا با در نظر گرفتن اینکه در زبان پیشوایان‏ بزرگ دین ، از تقوا به حصار و حصن و امثال اینها تعبیر شده ممکن است‏ کسانی که با نام آزادی خو گرفته‏اند واز هر چیزی که بوی محدودیت بدهد فرار می‏کنند چنین تصور کنند که تقوا هم یکی از دشمنان آزادی و یک نوع‏ زنجیر است برای پای بشر .

اکنون این نکته را باید توضیح دهیم که تقوا محدودیت نیست ، مصونیت‏ است . فرق است بین محدودیت و مصونیت . اگر هم نام آن را محدودیت‏ بگذاریم محدودیتی است که عین مصونیت است

مثالهائی عرض می‏کنم : بشر ، خانه می‏سازد ، اطاق می‏سازد با در و پنجره‏های محکم ، به دور خانه‏اش دیوار می‏کشد . چرا این کارها را می‏کند ؟ برای اینکه خود را در زمستان از گزند سرما و در تابستان از آسیب گرما حفظ کند ، برای آنکه لوازم زندگی خود را در محیط امنی که فقط در اختیار شخص خود اوست بگذارد . زندگی خود را محدود می‏کند به اینکه غالبا در میان یک چهار دیواری معین بگذرد . حالا نام این را چه باید گذاشت ؟ آیا خانه و مسکن برای انسان محدودیت است و منافی آزادی او است یا مصونیت‏ است ؟ و همچنین است لباس . انسان پای خود را در کفش و سر خود را در کلاه و تن خود را به انواع جامه‏ها محصور می‏کند و می‏پیچد و البته به وسیله‏ همین کفش و کلاه و جامه است که نظافت خود را حفظ می‏کند ، جلو سرما و گرما را می‏گیرد . 

حالا نام این را چه باید گذاشت ؟ آیا می‏توان نام همه‏ اینها را زندان گذاشت و اظهار تأسف کرد که پا در کفش و سر در کلاه و تن در پیراهن زندانی شده و آرزوی‏ آزاد شدن اینها را از این زندانها کرد ؟ ! آیا می‏توان گفت خانه و مسکن‏ داشتن محدودیت است و منافی آزادی است ؟ ! تقوا هم برای روح مانند خانه است برای زندگی ، و مانند جامه است برای‏ تن . اتفاقا در قرآن مجید از تقوا به جامه تعبیر شده . در سوره مبارکه‏ اعراف آیه 26 بعد از آنکه نامی از جامه‏های تن می‏برد می‏فرماید :« و لباس‏ التقوی ذلک خیر ». یعنی تقوا که جامه روح است بهتر و لازمتر است

آنوقت می‏توان نام محدودیت روی چیزی گذاشت که انسان را از موهبت و سعادتی محروم کند ، اما چیزی که خطر را از انسان دفع می‏کند و انسان را از مخاطرات صیانت می‏کند ، او مصونیت است نه محدودیت ، و تقوا چنین چیزی‏ است . تعبیر به مصونیت یکی از تعبیرات امیرالمؤمنین است . در یکی از کلماتش می‏فرماید : « الا فصونوها و تصونوا بها » . ( 1 ) یعنی تقوا را حفظ کنید و به وسیله تقوا برای خود مصونیت درست کنید

امیرالمؤمنین تعبیری بالاتر از این هم دارد که نه تنها تقوا را محدودیت‏ و مانع آزادی نمی‏داند بلکه علت و موجب بزرگ آزادی را تقوای الهی‏ می‏شمارد . در خطبه 228 می‏فرماید : یعنی تقوا کلید درستی و اندوخته روز قیامت است ، آزادی است از قید هر رقیت ، نجات است از هر بدبختی

به وسیله تقوا انسان به هدف خویش می‏رسد و از دشمن نجات پیدا می‏کند و به آرزوهای‏ خویش نائل می‏گردد

 

ارزش و اثر تقوا

 

موضوع دیگر ، ارزش و آثار تقوا است . گذشته از آثار مسلمی که تقوا در زندگی اخروی بشر دارد و یگانه راه نجات از شقاوت ابدی است ، در زندگی‏ دنیوی انسان هم ارزش و آثار زیادی دارد . امیرالمؤمنین سلام الله علیه که‏ بیش از هر کس دیگر در تعلیمات خود روی معنای تقوا تکیه کرده و به آن‏ ترغیب فرموده آثار زیادی برای آن ذکر می‏کند و گاهی یک عمومیت عجیبی به‏ فوائد تقوا می‏دهد ، مثل اینکه می‏فرماید « عتق من کل ملکة ، نجاه من کل‏ هلکة » یعنی آزادی است از هر رقیتی و نجات است از هرگونه بدبختی . یا اینکه می‏فرماید : « دواء داء قلوبکم ، و شفاء مرض اجسادکم ، و صلاح فساد صدورکم ، و طهور دنس انفسکم »  تقوا دوای بیماری دلهای شما و شفای‏ مرض بدنهای شما ، درستی خرابی سینه‏های شما و مایه پاک شدن نفوس شما است

علی ( ع ) همه دردها و ابتلائات بشر را یک کاسه می‏کند و تقوا را برای‏ همه آنها مفید می‏داند

 

تقوا و بهداشت

 

امیرالمؤمنین درباره تقوا فرمود : « شفاء مرض اجسادکم » . بهبود بیماری تن شما است. و شاید بخواهید بپرسید چه رابطه ای است بین تقوا که‏ امری روحی و معنوی است با سلامت بدن ؟ می‏گویم البته تقوا گرد یا آمپول‏ نیست ، اما اگر تقوا نباشد بیمارستان خوب نیست ، طبیب خوب نیست ، پرستار خوب نیست ، دوای خوب نیست ، اگر تقوا نباشد آدمی حتی تن خود و سلامت تن خود را قادر نیست حفظ کند . آدم متقی که به حد خود و حق خود قانع و راضی است روحی مطمئن‏تر و اعصابی آرامتر و قلبی سالمتر دارد ، دائما در فکر نیست کجا را ببرد و کجا را بخورد و کجا را ببلعد ، ناراحتیهای عصبی او را به زخم روده و زخم معده مبتلا نمی‏سازد ، افراط در شهوت او را ضعیف و ناتوان نمی‏کند ، عمرش طولانی‏تر می‏شود . سلامت تن و سلامت روح و سلامت اجتماع همگی بستگی دارد به تقوا

 

تقوا و روشن‏بینی

 

عارف مسلکان  به این آیه تمسک جسته اند :اتقوا الله و یعلمکم الله  تقوای الهی داشته باشید و خداوند به شما می‏آموزد و تعلیم می‏کند

می‏گویند ذکر این دو جمله پشت سر یکدیگر اشعاری دارد که تقوا تأثیر دارد در اینکه انسان مورد موهبت افاضه تعلیم الهی قرار گیرد

در کلام رسول اکرم است:با هوا و هوسهای نفسانی مبارزه کنید تا حکمت در دل شما وارد شود

 در اصول کافی ، باب اخلاص ، از امام باقر ( ع ) نقل شده : " یعنی بنده‏ای چهل روز ایمان خودش را خالص نکرده است ، یا گفت بنده‏ای چهل روز خدا را خوب‏ یاد نکرده است ( این تردید از راوی حدیث است ) مگر آنکه خداوند به او زهد عنایت کرده و او را نسبت به دردها و دواهای این دنیا بصیرت داده و حکمت را در دل او قرار داده و به زبان او جاری ساخته است

در حدیث دیگر امام صادق ( ع ) می‏فرماید : اگر نبود که شیاطین‏ در اطراف دلهای فرزندان آدم حرکت می‏کنند آنها ملکوت آسمانها را مشاهده‏ می‏کردند ..از اینگونه بیانات در آثار دینی ما زیاد است که یا به طور مستقیم‏ تقوا و پاکی از گناه را در بصیرت و روشن‏بینی روح مؤثر دانسته است ، و یا به طور غیرمستقیم این مطلب را بیان می‏کند ، مثل اینکه تأثیر هواپرستی‏ و از کف دادن زمام تقوا را در تاریک شدن روح و تیرگی دل و خاموش شدن‏ نور عقل بیان کرده است

 

تقوا و حکمت عملی

 

این نکته را اول باید بگویم که آن حکمتی که به اصطلاح مولود تقوا است و آن روشنی و فرقانی که در اثر تقوا پیدا می‏شود حکمت عملی است نه حکمت‏ نظری و اما عقل عملی آنست که مبنای علوم زندگی است ، مبنای اصول اخلاقی‏ است ، و به قول قدما مبنای علم اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مدن است

در عقل عملی مورد قضاوت ، واقعیتی از واقعیتها نیست که آیا اینچنین است یا آنچنان ؟ مورد قضاوت ، وظیفه و تکلیف است : آیا " باید " این کار را بکنم یا آن کار را ؟ اینطور عمل کنم یا آنطور ؟ عقل عملی همان است که‏ مفهوم خوبی و بدی و حسن و قبح و باید و نباید و امر و نهی و امثال اینها را خلق می‏کند . راهی که انسان در زندگی انتخاب می‏کند مربوط به طرز کار کردن و طرز قضاوت عقلی عملی او است و مستقیما ربطی به طرز کار و طرز قضاوت عقل نظری وی ندارد

اینکه در آثار دینی وارد شده که تقوا عقل را روشن می‏کند و دریچه حکمت‏ را به روی انسان می‏گشاید - همچنانکه لحن خود آنها دلالت دارد - همه مربوط به عقل عملی است ، یعنی در اثر تقوا انسان بهتر درد خود و دوای خود و راهی که باید در زندگی پیش بگیرد می‏شناسد ،

 

دشمن دشمنان عقل

 

از کلمات علی ( ع ) است : « اصدقاؤک ثلاثة ، و اعداوک ثلاثة » یعنی‏ تو سه نوع دوست و سه نوع دشمن داری . « فاصدقاؤک : صدیقک و صدیق‏ صدیقک و عدو عدوک » یعنی دوستان تو یکی آنکس است که مستقیما دوست‏ خود تو است ، دومی دوست دوست تو است ، سومی دشمن دشمن تو است ، « و اعداؤک : عدوک و عدو صدیقک و صدیق عدوک » (1) دشمنان تو عبارت‏ است از آنکه مستقیما با خود تو دشمن است ، و آنکس که دشمن دوست تو است ، و آنکس که دوست دشمن تو است مقصود از نقل این کلام این بود که یکی از انواع دوستان ، دشمن دشمن‏ است . علت اینکه دشمن دشمن به منزله دوست خوانده شده این است که دشمن‏ را ضعیف می‏کند و دست وی را می‏بندد و از این راه به انسان کمک می‏کند

این خود یک حساب و قاعده‏ای است که دشمن دشمن مانند دوست ، است آدمی‏ را تقویت می‏کند

این قاعده که در افراد جاری است ، در حالات و قوای معنوی انسان هم‏ جاری است . قوای معنوی انسان در یکدیگر تأثیر می‏کنند ، و احیانا تأثیر مخالف می‏نمایند و اثر یکدیگر را خنثی می‏کنند . این مطلب جای انکار نیست . در قدیم و جدید به تضادی که کم و بیش بین قوای مختلفه وجود انسان هست توجه شده ، و این خود داستان مفصلی دارد

برای مثال جوان محصلی را در نظر می‏گیریم . این جوان از مدرسه برگشته‏ فکر می‏کند لازم است درسهایش را حاضر کند ، برای این کار چندین ساعت‏ بنشیند و بخواند و بنویسد و فکر کند ، زیرا بدیهی است نتیجه لاقیدی و تنبلی مردود شدن و جاهل ماندن و عقب ماندن و هزارها بدبختی است . این‏ ندای عقل او است . در مقابل این ندا ممکن است فریادی از شهوت و میل به‏ گردش و چشم چرانی و عیاشی در وجود او باشد که او را آرام نگذارد .

بدیهی است که اگر این فریادها زیاد باشد ، جوان ندای عقل خود را نشنیده و چراغ فطرت را ندیده می‏گیرد و با خود می‏گوید فعلا برویم خوش باشیم تا ببینیم بعدها چه می‏شود . پس اینگونه‏ هواها و هوسها اگر در وجود انسان باشند ، تأثیر عقل را ضعیف می‏کنند ، اثر عقل را خنثی می‏کنند ، و به تعبیر دیگر این هوا و هوسها با عقل آدمی‏ دشمنی می‏ورزند . در حدیث است که امام صادق ( ع ) فرمود : « الهوی عدو العقل » .  هوا و هوس دشمن عقل است . علی ( ع ) درباره عجب و خودپسندی فرمود : خودپسندی‏ انسان یکی از اموری است که با عقل وی حسادت و دشمنی می‏ورزد . درباره‏ طمع فرمود : بیشتر زمین‏ خوردنهای عقل آنجا است که برق طمع ، جستن می‏کند رسول اکرم ( ص ) می‏فرماید :  بالاترین دشمنان تو همان نفس اماره و احساسات سرکش تو است که از همه به تو نزدیکتر است و در میان دو پهلویت قرار گرفته است

علت اینکه این دشمن بالاترین دشمنان است واضح است ، زیرا دشمن عقل‏ است که بهترین دوست انسان است . هم رسول اکرم ( ص ) فرمود : « صدیق‏ کل امرء عقله »  یعنی دوست واقعی هرکس عقل او است

 

تقوا و تلطیف احساسات

 

تقوا و طهارت در یک ناحیه دیگر هم تأثیر دارد و آن ناحیه عواطف و احساسات است . که احساسات را رقیق‏تر و لطیف‏تر می‏کند . اینطور نیست‏ که آدم با تقوا که خود را از پلیدیها و کارهای زشت و کثیف ، از ریا و تملق ، از بندگی و کاسه لیسی دور نگهداشته ، ساحت ضمیر خود را پاک‏ نگهداشته ، عزت ومناعت و آزادمنشی خود را حفظ کرده ، توجهش به معنا بوده ، نه به ماده ، یک همچو شخصی نوع احساساتش با احساسات یک آدم‏ غرق در فحشاء و پلیدی و غرق در مادیات یکی باشد . مسلما احساسات او عالی‏تر و رقیق‏تر و لطیف‏تر است ، تأثرات او در مقابل زیبائیهای معنوی‏ بیشتر است ، دنیا را طور دیگری و با زیبائی دیگری می‏بیند ، آن جمال عقلی‏ که در عالم وجود است بهتر حس می‏کند

 

تقوا و نیروی پیروزی بر شدائد

 

اما اثر دیگر تقوا که قرآن کریم می‏فرماید : « و من یتق الله یجعل له‏ مخرجا »هر کس که تقوای خدا داشته باشد خداوند برای او راه بیرون شدن از سختیها و شدائد را قرار می‏دهد ، ایضا می‏فرماید : « و من یتق الله یجعل له‏ من امره یسرا »هرکس که تقوای الهی داشته باشد خداوند یک نوع سهولت و آسانی در کار او قرار می‏دهد ، امیرالمؤمنین سلام الله علیه می‏فرماید : هرکس که چنگ به دامن تقوا بزند سختیها و شدائد بعد از آنکه به او نزدیک شده‏اند از او دور می‏شوند و کارها که بر ذائقه او تلخ‏ آمده‏اند برایش شیرین می‏شوند ، موجها که روی هم جمع شده‏اند

تقوا و صبر و پاکی و نزاهت در این جهان گم نمی‏شود ، آدمی را از حضیض‏ ذلت به اوج عزت می‏رساند . « انه من یتق و یصبر فان الله لا یضیع اجر المحسنین ». مثل اینست که قرآن کریم نتیجه داستان یوسف را در این یک‏ جمله خلاصه کرده است که عاقبت از آن تقوا است . تقوا آدمی را از مهالک‏ و شدائد بسیاری نجات می‏دهد و به اوج عزت می‏رساند « و من یتق الله یجعل‏ له مخرجا »برای مردمان متقی که در همه حال خود را حفظ می‏کنند بن‏بست و شکست وجود ندارد

وقتی که انسان کلمات و خطابات اباعبدالله ( ع ) را به خاندان محترمش‏ می‏بیند که با چه ایمان و اطمینانی به آنها اطمینان می‏دهد غرق در حیرت‏ می‏شود : یارب ! این چه روحیه و چه ایمان و چه اطمینان است و این تضمین‏ را از کجا گرفته بود ؟ ! در کتب نوشته‏اند برای بار دوم با اهل بیت خود وداع کرد ، به آنها گفت :  مهیا و آماده تحمل سختیها باشید و بدانید خداوند شما را حفظ و حمایت می‏کند «  شما را نجات خواهد داد و سرانجام کار شما را نیک خواهد کرد دشمنان شما را به اقسام عذابها گرفتار خواهد کرد و به شما به عوض این شدائد و بلایا انواعی از نعمتها و کرامتها خواهد داد  مبادا شکایت کنید و مبادا جمله‏ای برزبان بیاورید که از قدر و قیمت شما بکاهد

اطمینانی که حسین ( ع ) به پیروزی نهائی داشت و به خاندانش تلقین‏ می‏کرد ، از همان آیه قرآن سرچشمه می‏گیرد که می‏فرماید : « و من یتق الله‏ یجعل له مخرجا ». این تضمین را از قرآن گرفته بود

کلمات شمرده حسین مثل تیر بر قلب خاندانش نشست . سختیها و اسارتها را تحمل کردند ولی در پناه صبر و تقوا ، عاقبت کارشان همانطور شد که‏ حسین ( ع ) به آنها وعده داده بود و خداوند در قرآن تضمین کرده بود . بعد از چندی می‏بینیم که زینب سلام الله علیها همان جمله‏های حسین را به الفاظ دیگر با یک دنیا اطمینان بازگو می‏کند . خطاب به یزید بن معاویه کرده‏ می‏گوید : هر حیله‏ای که می‏خواهی بکار ببر و هر چه دلت می‏خواهد کوشش کن ، اما به‏ خدا قسم که نخواهی توانست نام ما و محبوبیت و احترام ما را از بین ببری‏ ، نمی‏توانی وحی زنده خدا را که در خاندان ما پیدا شده بمیرانی . برای تو جز عار و ننگ و رسوائی در این جهان چیزی باقی نمی‏ماند

 

پی نوشت ....

 

گفتار اول و دوم از کتاب ده گفتار شهید مطهری

 

[ جمعه ٢٢ خرداد ۱۳۸۸ ] [ ۱٠:٢٤ ‎ق.ظ ] [ مهدی حسینعلی ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

مجموعه ای از پرسشهایی که همیشه در ذهنم بوده و وقت زیادی را برای پیدا کردن آنها صرف کردم و اکنون بدون اتلاف وقت در اختیار شماست .
موضوعات وب
امکانات وب
...... .....