جام صبوح
صلی الله علیک یا حسن بن علی ایها المجتبی ( علیه السلام) 
قالب وبلاگ

در مورد ثقه بودن سلبم بن قیس و کتابش شکی نیست

 

ولی ظاهرا ایراد بعضی از دوستان به کتاب سلیم بن قیس این است که تمامی احادیثی که در کتاب سلیم آمده از فردی به نام (ابان بن ابی عیاش)

نقل شده که میگویند اتفاق سنی و شیعه در مورد وی این است که کذاب است. یعنی ابان بن ابی عیاش کذاب است و همین باعث ضعف احادیث میشود . البته نظری هم هست که معتقند که کتابی که اکنون به نام( اسرار آل محمد ) از سلیم بن قیس در دست مردم هست همان کتابی که خود سلیم نوشته نیست و در ان دستکاری شده .

نظر شما چیست ؟

 

جواب نظر:

 

با سلام !

 

ابان بن ابی عیاش :

 

وی آنگونه که در تقریب التهذیب و أعیان الشیعة آمده متوفاّى سال 138 یا سال 140 هق بوده است

 

اعیان الشیعه ،سید محسن امین،  103/2. _ تقریب التهذیب، ابن حجر،  31/1 رقم 164.

 

او را اگرچه ابن غضائری و به تبع اوشیخ طوسی وبعضی ازمتأخّرین او تضعیف نموده اند لکن نزد جمع ازرجالییّن خبیر ومحققّین از علماء، ثقه و معتمد است.

 

محقّق نوری  که از خرّیتین در فنّ رجال  است میگوید:

 

والتضعیف موهون کنسبة الوضع بأمور:

 

 الأوّل:  ما قاله الشیخ الجلیل أبو عبد اللّه النعمانی فی کتاب الغیبة من أنّه لیس بین جمیع الشیعة ممّن حمل العلم ورواه عن الأئمّة: خلاف فی: أنّ کتاب سلیم، أصل من کتب الأصول التی رواها أهل العلم وحملة حدیث أهل البیت: - إلى أن قال: - وهو من الأصول التی ترجع الشیعة إلیها ویعوّل إلیها. انتهى.

 

الثانی: اعتماد البرقی والصفّار وثقة الإسلام فی الکافی والنعمانی والصدوق والعیّاشی وغیرهم من المشایخ العظام علیه، کما لایخفى على من راجع جوامعهم.

 

 الثالث: روایة الأجلّة من أصحاب الإجماع وغیرهم عنه، مثل حمّاد بن عیسى، وعثمان بن عیسى، وعمر بن أذینه، وإبراهیم بن عمر الیمانی.

 

 الرابع: إنّ الشیخ عدّه من رجال الصادق ،ولم یضعّفه فیه، ولا فی زین العابدین....

 

  مستدرک الوسائل ط. القدیمة: 777/3.

 

محقّق مدّقق سیّد محمد علیّ أبطحی شارح رجال نجاشی می&zwnjگوید:

 

 ویظهر ممّن ضعّفه من العامّة أنّه کان من العبّاد، فلعلّ التضعیف من العامّة کان من جهة المذهب.

 

تهذیب المقال فی تنقیح کتاب رجال النجاشی - السید محمد على الأبطحی - ج 1 ص 186

 

ذهبی در باره ابان بن ابی عیّاش میگوید:

 

وقال ابن حبان : کان أبان من العباد الذی یسهر اللیل بالقیام ، ویطوى النهار بالصیام .

میزان الاعتدال - الذهبی - ج 1 ص 12

 

در تهذیب المقال در باره او آمده است:

 

أما تضعیف العامة لأبان فلا یوجب وهنا فیه ، بعد ما کان أبان عامیا ، ثم استبصر ، فقد یضعف مثله بما لا یضعف به سائر الشیعة . وسیما أن أبان هو الذی لجأ إلیه سلیم ، وهو الراوی لکتابه والناشر لحدیثه . وکأن أکثر تضعیفات العامة لأبان عولا على شعبة . فقد أکثر الوقیعة فی أبان ، وتبعه غیره . قال معاذ : قلت لشعبة : أرأیت وقیعتک فی أبان ، تبین لک أو غیر ذلک ؟ فقال : ظن یشبه الیقین . ذکره الذهبی فی میزان الاعتدال ، وذکر حکایات القوم تضعیف شعبة .

 

تهذیب المقال فی تنقیح کتاب رجال النجاشی - السید محمد على الأبطحی - ج 1 ص 186

 

رجالی مشهور مامقانی در باره او میگوید:

 

« الجزم بضعفه مشکل بعد تسلیم مثل سلیم بن قیس کتابه إلیه وخطابه بابن الأخ، ومن لاحظ حال سلیم، مال إلى کون الرجل متشیّعاً ممدوحاً وأنّ نسبة وضع الکتاب إلیه لا أصل لها ... وبعد إثبات وثاقة سلیم، تثبت وثاقة أبان هذا؛ بتسلیمه الکتاب إلیه».

 

تنقیح المقال: 3/1 رقم 14.

 

رجالیّ خبیر محقّق زنجانی در باره او میگوید:

 

«الأقرب عندی، قبول روایاته؛ تبعاً لجماعة من متأخّری أصحابنا؛ اعتماداً بثقات المحدّثین، کالصفّار وابن بابویه وابن الولید وغیرهم والرواة الذین یروون عنه؛ ولاستقامة أخبار الرجل، وجودة المتن فیها. وأمّا نسبة وضع کتاب سلیم إلیه، یردّه ثبوت الکتاب من طریق آخر لیس هو فیه أوّلاً، ولروایة ابن أبی عمیر، عن عمر بن أذینه، هذا الکتاب ثانیاً».

 

 الجامع فی الرجال: 11/1.

 

و امّا راجع به مکانت و جایگاه ابان نزد عامّه

 

بخاری در باره او میگوید:

 

أبان بن أبی عیاش هو ابن فیروز أبو إسماعیل البصری عن انس ، کان شعبة سیئ الرأی فیه

 

التاریخ الکبیر - البخاری - ج 1 ص 454

 

ابن أبی حاتم رازی در باره وی میگوید:

 

 قال أحمد بن حنبل: «لاتکتب عنه شیئاً. قلت: کان له هوىً؟ قال: کان منکر الحدیث ... وقال ابن معین: لیس حدیثه بشی وقال أبو حاتم: متروک الحدیث، وکان رجلاً صالحاً؛ لکن بلى بسوء الحفظ.

 

تهذیب الکمال: 21/2.

 

در کتاب الجرح و التعدیل آمده:

 

سئل أبو زرعة، عنه؟ فقال: بصریّ ترک حدیثه. ولم یقرأ علینا حدیثه، فقیل له کان یتعمّد الکذب؟ قال: لا! کان یسمع الحدیث من أنس وشهر بن حوشب. ومن الحسن، فلایمیّز [بینهم].

 

الجرح والتعدیل: 296/2 رقم 1087.

 ابن حبّان اگر چه او را از مجروحین شمرده  ولی در باره او میگوید:

 

کان من العبّاد الذین سهر اللیل بالقیام ویطوی النهار بالصیام.

 

 المجروحین: 96/1.

 

 قال النسائی: متروک الحدیث.

 

 کتاب الضعفاء والمتروکین: 45 رقم 21.

 

ابن عدی می گوید:

 

 عامّة ما یرویه، لا یتابع علیه، وهو بیّن الأمر فی الضعف ... وأرجو أنّه ممّن لایتعمّد الکذب إلّا أن یشبّه علیه ویغلط وعامّة ما أتانی أبان من جهة الرواة، لا من جهته؛ لأنّ أبان رووا عنه قوم مجهولون لما أنّه فیه ضعف وهو إلى الضعف أقرب منه إلى الصدق کما قال شعبة.

 

 الکامل فی ضعفاء الرجال: 387/1 رقم 203.

 

ذهبی در باره او میگوید:

 

وقال حمّاد بن زید قال لی سلم العلوی: یا بنىّ! علیک بأبان، فذکرت ذلک لأیّوب السَّختیانی، فقال: مازال نعرفه بالخیر منذ کان.

 

 میزان الاعتدال: 10/1.

 

مناقشه در تضعیف عامّه

 

 تضعیف علماء عامّة مردود است؛

 

چون همان گونه که در کلام احمد بن حنبل آمده او اهل هوی و هوس نبوده بلکه طبق شهادت افراد زیر او چنین  شخصی بوده است:

 

أنّه کان رجلاً صالحاً،

 

 قال أبو زرعة: «لا یتعمّد الکذب»

 

قال ابن حبّان: «کان من العبّاد الذین سهر اللیل بالقیام ویطوی النهار بالصیام».

 

 تهذیب الکمال: 21/2. -  الجرح والتعدیل: 296/2 رقم 1087.

 

ذهبی قول أیّوب السَّختیانی را در باره او این گونه آورده است:

 

 «مازال نعرفه بالخیر منذ کان».

 

 المجروحین: 96/1. - میزان الاعتدال: 10/1.

 

پس همان طور که دیدیم در سبب تضعیف او به اموری استناد شده که لایعبأ بها است، در حالی که باید سبب جرح به خوبی تفسیر و تبیین شده باشد و سخن جارح مادامی که سبب جرح به درستی ذکر نشده مورد قبول واقع نمیشود.

 

 قال النووی: ولا یقبل الجرح إلّا مفسّرا ، وهو أن یذکر السبب الذی به جرح ، ولأنّ الناس یختلفون فیما یفسق به الإنسان ، ولعلّ من شهد بفسقه شهد على اعتقاده.

 

  المجموع: 136/20 ونحوه فی شرح مسلم: 181/10.

 

ابن قدامه میگوید:

 

 ولا یسمع الجرح إلّا مفسّراً ویعتبر فیه اللفظ فیقول: أشهد أنّنی رأیته یشرب الخمر، أو یعامل بالربا، أو یظلم الناس بأخذ أموالهم، أو ضربهم، أو سمعته یقذف، أو یعلم ذلک باستفاضته فی الناس، ولابدّ من ذکر السبب وتعیینه.

 

 المغنی: 423/11.

 

 خطیب بغدادی میگوید:

 

 سمعت القاضى أبا الطیّب طاهر بن عبد اللّه بن طاهر الطبری یقول: لا یقبل الجرح إلّا مفسّراً ولیس قول أصحاب الحدیث، فلان ضعیف، وفلان لیس بشی، ممّا یوجب جرحه وردّ خبره، وإنّما کان کذلک، لأنّ الناس اختلفوا فیما یفسّق به، فلابدّ من ذکر سببه لینظر هل هو فسق أم لا؟ قلت: وهذا القول هو الصواب عندنا وإلیه ذهب الأئمّة  من حفّاظ الحدیث ونقّاده مثل محمّد بن إسماعیل البخاری، ومسلم بن الحجّاج النیسابوری، وغیرهما.

 

 الکفایة فی علم الروایة: 135.

 

أسباب جرح  أبان ابن ابی عیاش

 

ألف: سوء الحفظ:

 

 الجرح والتعدیل: 296/2 رقم 1087.

 

ولی اگر بنا باشد سوء حفظ راوی را دلیل بر ضعف او بدانیم، باید قائل به تضعیف هر کسی که متهم به سوء الحفظ است باشیم، و حال آنکه واقع امر نزد  أهل سنّت خلاف این است، چرا که میبینیم عده کثیری از روات  در ترجمه آنها آمده:

 

 «الغالب علیه سوء الحفظ کثیر الوهم» یا «سیّى الحفظ، ردی الحفظ»، یا «ردی الحفظ، کثیر الوهم، فاحش الخطا، یروی الشی على التوهّم ، ویحدّث على الحسبان، فکثر المناکیر فی روایته» یا «سیّئ الحفظ، واهی الحدیث، مضطرب الحدیث»... .

 

  وحال آن که میبینیم علماء رجال اهل سنّت این گونه افراد را توثیق میکنند و به ،روایاتش عمل میکنند،  واز این گونه روات در أسانید صحاح بسیارند، به عنوان نمونه:

 

1 - مرزوق بن أبى الهذیل

 

2 - عاصم بن بهدلة أحد السبعة القرّاء:

 

 3 - عبد الرحمان بن أبی لیلى:

 

 4 - محمّد  بن عبد الرحمان بن أبی لیلى الأنصاری:

 

 5 - مطر بن طهمان الورّاق أبو رجاء الخراسانی:

 

 ب:  شعبه در باره ابان سیّی الرأی بوده:

 

 التاریخ الکبیر: 454/1 رقم 1455.

 

در پاسخ میگوئیم :

 

 أولاً:  شعبة خودش اهل خطا بوده است.

 

 ابن حجر در باره او میگوید:

 

 فقد قال الدارقطنی فی العلل: کان شعبة یخطئ فی أسماء الرجال کثیراً، لتشاغله بحفظ المتون. وقال صالح بن سلیمان: کان لشعبة أخوان یعالجان الصرف، وکان شعبة یقول لأصحاب الحدیث: ویلکم! الزموا السوق، فإنّما أنا عیال على إخوتی.

 

تهذیب التهذیب: 302/4.

 

در تاریخ ابن معین آمده:

 

 (4690) سمعت یحیى یقول: شعبة یخطئ فی حدیث کره الشکال فی الخیل یقول عن عبد اللّه بن زید.

 

 (4691) سمعت یحیى یقول: وشعبة یخطئ أیضاً فی حدیث حجر المدری، یقول: القندلی أو المندلی.

 

 (4692) سمعت یحیى یقول: وشعبة یخطئ أیضاً فی حدیث عمرو بن دینار، عن أبی الثور، یقول عن عمرو بن دینار عن أبی السوار.

 

 تاریخ ابن معین ، للدوری: 262/2.

 

در مسند أحمد در باره شعبه گفته است:

 

قال عبد اللّه: قال أبی: شعبة یخطئ فی هذا القول: عبد اللّه بن یزید، وإنّما هو سلم بن عبد الرحمن النخعی.

 

 مسند أحمد: 457/2، تهذیب التهذیب: 73/6، عون المعبود للعظیم آبادی: 209/13.

 

در سؤالات الآجری آمده است :

 

  سمعت أبا داود یقول : شعبة یحدّث عن محمّد ابن أبی المجالد . والصواب : عبد اللّه بن أبی المجالد ، شعبة یخطئ فیه.

 

 سؤالات الآجری لأبی داود : 381/1، تهذیب الکمال: 28/16.

 

 در تصحیفات المحدثین آمده است: علیّ بن المدینی: کان شعبة یخطئ فی أسماء الرجال.

 

 تصحیفات المحدثین للعسکری: 34.

 

 ابن عساکر در باره شعبه گفته:

 

 یقول عمرو بن عثمان بن عبد اللّه بن موهب: ثقة، وشعبة یخطئ فی إسمه یقول: محمّد بن عثمان بن عبد اللّه، وإنّما هو عمرو ابن عثمان.

 

تاریخ مدینة دمشق: 283/46.

مزّی گفته است:

 

 فأیّ، ثقة هذا الذی یروی عنه شعبة ولا یعرفه أحمد والبخاری، والرازیان، وأبو داود، والترمذی، والنسائی ؟ وشعبة یخطئ ، کما أخطأ شعبة فی إسم خالد بن علقمة ، فقال : مالک بن عرفطة ، وأخطأ أیضا فی سلم بن عبد الرحمان فقال: عبد اللّه بن یزید فی حدیث الشکاک من الخیل ، قلّب اسمه . وأخطأ شعبة فی اسم أبی الثورین ، فقال : أبو السوار ، وإنّما هو أبو الثورین.

 

 تهذیب الکمال: 8/ 137.

 

ثانیاً:ّ شعبه شاکّ و کثیر الشک در أسانید و متون بوده است.

 

تحفة الأحوذی: 63/2.

 

قسمت دوم نظر:

 

و اما در باره کتابی که امروز به نام کتاب سلیم بن قیس در دسترس میباشد در سئوالی که از استاد حسینی قزوینی شد ایشان فرمودند: با تحقیقاتی که ما انجام دادیم به این نتیجه رسیدیم که این کتاب همان کتاب سلیم است .

 

 

منبع : مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیّ عصر (عج)

[ چهارشنبه ۳٠ بهمن ۱۳۸٧ ] [ ٤:٤۸ ‎ب.ظ ] [ مهدی حسینعلی ]

افسانه یا واقعیّت؟


اخیراً یک فرد ناآگاه از تاریخ صحیح اسلام در منطقه سیستان و بلوچستان مقاله اى درباره دخت گرامى پیامبر(صلى الله علیه وآله)نوشته و نام آن را «افسانه شهادت فاطمه زهرا(علیها السلام)» گذارده است. در این مقاله پس از ذکر مناقب و فضایل آن حضرت، خواسته است شهادت و بى حرمتى را که درباره آن حضرت انجام گرفته، منکر شود و بعضى دیگر، در سخنرانى هاى خود بر آن تأکید دارند.
از آنجا که بخشى از این مقاله، تحریف روشن تاریخ اسلام است، ما را بر آن داشت که به گوشه اى از این تحریف و بیان بخشى از این حقایق بپردازیم تا ثابت شود شهادت بانوى اسلام یک واقعیّت انکارناپذیر تاریخى است و اگر آنها چنین بحثى را آغاز نکرده بودند، ما در این شرایط، آن را دنبال نمى کردیم.

در این نوشتار امور ذیل را پى مى گیریم:
1. حضرت زهرا(علیها السلام) در لسان رسول خدا(صلى الله علیه وآله)
2. احترام خانه آن حضرت در قرآن و سنت.
3. هتک حرمت خانه آن حضرت.
به امید آنکه با تشریح این نقاط سه گانه، نویسنده مقاله، در برابر حقیقت سر تسلیم فرود آورد. و از نوشته خود نادم و پشیمان گردد و به جبران کار خود بپردازد.
این نکته حائز اهمیت است که تمام مطالب این نوشتار از منابع معروف اهل سنّت گرفته شده است.

1. حضرت زهرا(علیها السلام) در لسان رسول خدا(صلى الله علیه وآله)
دخت گرامى پیامبر(صلى الله علیه وآله) از مقام والایى برخوردار بود. سخنان رسول گرامى(صلى الله علیه وآله) در حقّ دخترش حاکى از عصمت و پیراستگى او از گناه است، آنجا که درباره او مى فرماید:
 

حضرت زهرا(علیها السلام) در لسان رسول خدا(صلى الله علیه وآله)   
«فاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنّی فَمَنْ أَغْضَبَها أَغْضَبَنی(1); فاطمه پاره تن من است، هر کس او را به خشم آورد مرا خشمگین کرده است». ناگفته پیداست که خشم رسول خدا(صلى الله علیه وآله) مایه اذیت و ناراحتى اوست و
سزاى چنان شخصى در قرآن کریم چنین بیان شده است:
«(وَالَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ)(2); آنان که رسول خدا را آزار دهند، براى آنان عذاب دردناکى است».
چه دلیلى استوارتر بر فضیلت و عصمت او که در حدیث دیگرى رضاى وى در گفتار پیامبر(صلى الله علیه وآله)مایه رضاى خدا، و خشم او مایه خشم خدا معرّفى گردیده است، مى فرماید:
«یا فاطِمَةُ إِنَّ اللهَ یَغْضِبُ لِغَضَبِکِ وَ یَرْضى لِرِضاکِ(3); دخترم فاطمه!  خدا  با  خشم  تو  خشمگین، و با خشنودى تو، خشنود مى شود».

به سبب داشتن چنین مقامى والا، او سرور زنان جهان است، و پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) در حق او چنین فرموده:
«یا فاطِمَةُ! أَلا تَرْضینَ أنْ تَکُونَ سَیِّدَةَ نِساءِ الْعالَمینَ، وَ سَیِّدَةَ نِساءِ هذِهِ الاُمَّةِ وَ سَیِّدَةَ نِساءِ الْمُوْمِنینَ(4); دخترم فاطمه! آیا به این کرامتى که خدا به تو داده راضى نمى شوى که تو، سرور زنان جهان و سرور زنان این امّت و سرور زنان با ایمان باشى».

2. احترام خانه آن حضرت در قرآن و سنّت


محدّثان یادآور مى شوند، هنگامى که آیه مبارکه (فِى بُیُوت أَذِنَ اللهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ)(5) بر پیامبر نازل شد، پیامبر(صلى الله علیه وآله)این آیه را در مسجد تلاوت کرد،دراین هنگام شخصى برخاست و گفت:
اى رسول گرامى! مقصود از این بیوت با این اهمیّت کدام است؟
پیامبر(صلى الله علیه وآله) فرمود: خانه هاى پیامبران!
ابوبکر برخاست، درحالى که به خانه على و فاطمه(علیهما السلام)اشاره مى کرد، گفت:
آیا این خانه از همان خانه هاست؟
پیامبر(صلى الله علیه وآله) در پاسخ فرمود:
بلى از برجسته ترین آنهاست.(6)
 

هتک حرمت خانه آن حضرت   
پیامبر گرامى(صلى الله علیه وآله) مدت نه ماه به در خانه دخترش مى آمد، بر او و همسر عزیزش سلام مى کرد(7) و این آیه را مى خواند: (إِنَّمَا یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً).(8) خانه اى که مرکز نور الهى است و خدا به ترفیع آن امر فرموده از احترام بسیار بالایى برخوردار است.
آرى! خانه اى که اصحاب کسا را در بر مى گیرد و خدا از آن با جلالت و عظمت یاد مى کند، باید مورد احترام قاطبه مسلمانان باشد.
اکنون باید دید پس از درگذشت پیامبر(صلى الله علیه وآله) تا چه اندازه حرمت این خانه ملحوظ گشت؟ چگونه احترام آن خانه را شکستند، و خودشان صریحاً به آن اعتراف دارند؟ این حرمت شکنان چه کسانى بودند، و هدفشان چه بود؟

3. هتک حرمت خانه آن حضرت!


با این همه سفارشهاى مؤکّد، متأسفانه برخى حرمت آن را نادیده گرفته، و به هتک آن پرداختند، و این مسئله اى نیست که بتوان آن را پرده پوشى کرد.
در این مورد نصوصى را از کتب اهل سنّت نقل مى کنیم، تا روشن شود مسئله هتک حرمت خانه زهرا(علیها السلام) و رویدادهاى بعدى، امرى تاریخى و مسلّم است; نه یک افسانه! و با اینکه در عصر خلفا سخت گیرى فوق العاده اى نسبت به نگارش فضایل و مناقب اهل بیت(علیهم السلام)در کار بود ولى به حکم اینکه «حقیقت شىء نگهبان آن است» این حقیقت به طور زنده در کتابهاى تاریخى و حدیثى محفوظ مانده است. در نقل مدارک، ترتیب زمانى را از قرنهاى نخستین در نظر مى گیریم، تا برسد به نویسندگان عصر حاضر.

الف) ابن ابى شیبه، محدّث معروف اهل سنّت، در کتاب «المصنّف»
ابوبکر ابن ابى شیبه (159-235) مؤلف کتاب المصنّف به سندى صحیح چنین نقل مى کند:
«إِنَّهُ حینَ بُویِعَ لاِبی بَکْر بَعْدَ رَسُولَ اللهِ(صلى الله علیه وآله) کانَ عَلیٌّ وَ الزُّبَیْرُ یَدْخُلانِ عَلى فاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ الله، فَیُشاوِرُونَها وَ یَرْتَجِعُونَ فی أَمْرِهِمْ. فَلَمّا بَلَغَ ذلِکَ عُمَرُ بنُ الْخَطّابِ خَرَجَ وَ دَخَلَ عَلى فاطِمَةَ، فَقالَ: یا بِنْتَ رَسُولِ الله(صلى الله علیه وآله) وَ اللهِ ما أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَیْنا مِنْ أَبِیکِ وَ ما مِنْ أَحَد أَحَّبَ إِلَیْنا بَعْدَ أَبیکِ مِنْکِ، وَ أیْمُ اللهِ ما ذاکَ بِمانِعی إِنِ اجْتَمَعَ هؤلاءِ النَّفَرُ عِنْدَکِ أَنْ أَمرْتُهُمْ أَنْ یُحْرَقَ عَلَیْهِمُ الْبَیْتَ.
قالَ: فَلَمّا خَرَجَ عُمَرُ جاؤُوها، فَقالَتْ: تَعْلَمُونَ أنَّ عَمَرَ قَدْ جاءَنی، وَ قَدْ حَلَفَ بِاللهِ لَئِنْ عُدْتُم لَیَحرِقَنَّ عَلَیْکُمُ الْبَیْتَ، وَ أیْمُ اللهِ لَیْمِضَیَّن لِما حَلَفَ عَلَیْهِ.

هنگامى که مردم با ابى بکر بیعت کردند، على و زبیر در خانه فاطمه به گفتگو و مشاوره مى پرداختند، و این مطلب به عمر بن خطّاب رسید. او به خانه فاطمه آمد، و گفت: اى دختر رسول خدا، محبوب ترین فرد براى ما پدر تو و بعد از پدرت تو هستى; ولى سوگند به خدا این محبّت مانع از آن نیست که اگر این افراد در خانه تو جمع شوند من دستور دهم خانه را بر آنها بسوزانند.
این جمله را گفت و بیرون رفت، وقتى على(علیه السلام) و زبیر به خانه بازگشتند، دخت گرامى پیامبر به على(علیه السلام)و زبیر گفت: عمر نزد من آمد و سوگند یاد کرد که اگر اجتماع شما تکرار شود، خانه را هنگامى که شما در آن هستید آتش مى زنم، به خدا سوگند! آنچه را که قسم خورده است انجام مى دهد!».(9)
تکرار مى کنیم که این رویداد در کتاب المصنّف با سند صحیح نقل شده است.

ب) بلاذرى،محدّث بزرگ دیگر اهل سنّت،درکتاب«انساب الاشراف»
احمد بن یحیى بن جابر بلاذرى (م 270) نویسنده معروف و صاحب تاریخ بزرگ، این رویداد تاریخى را در کتاب انساب الاشراف بدین نحو نقل مى کند:
«إِنَّ أَبابَکر أَرْسَلَ إلى عَلیٍّ یُریدُ الْبَیْعَةَ فَلَمْ یُبایِعْ، فَجاءَ عُمَرُ وَ مَعَهُ فَتیلةٌ! فَلَقیَِتْهُ فاطِمَةُ عَلَى الْبابِ فَقالَتْ فاطِمَةُ: یَابْنَ الْخَطّاب، أَتَراکَ مُحْرِقاً عَلیَّ بابی؟ قالَ: نَعَمْ، وَذلِکَ أَقْوى فیما جاءَ بِهِ اَبُوکِ....(10)
ابوبکر به دنبال على(علیه السلام) فرستاد تا بیعت کند; ولى على(علیه السلام)از بیعت امتناع ورزید. سپس عمر همراه با فتیله (آتش زا) حرکت کرد، و با فاطمه در مقابل باب خانه روبه رو شد، فاطمه گفت: اى فرزند خطّاب، مى بینم درصدد سوزاندن خانه من هستى؟! عمر گفت: بلى، این کار کمک به چیزى است که پدرت براى آن مبعوث شده است!».

ج) ابن قتیبه و کتاب «الإمامة و السیاسة»
مورّخ شهیر عبدالله بن مسلم بن قتیبه دینورى (212-276) از پیشوایان ادب، نویسندگان پرکار حوزه تاریخ اسلامى و مؤلف کتاب تأویل مختلف الحدیث، و ادب الکاتب و... است.(11) وى در کتاب الامامة و السیاسة چنین مى نویسد:
«إنّ أبابَکْر(رض) تَفَقَّدَ قَوْماً تَخَلَّفُوا عَنْ بَیْعَتِهِ عِنْدَ عَلیّ کَرَّمَ اللهُ وَجْهَهُ فَبَعَثَ إِلَیْهِمْ عُمَرُ فَجاءَ فَناداهُمْ وَ هُمْ فی دارِ عَلیٍّ، فَأَبَوْا أَنْ یَخْرُجُوا فَدَعا بِالْحَطَبِ وَ قالَ: وَالَّذی نَفْسُ عُمَرَ بِیَدِهِ لَتَخْرُجَنَّ أَوْ لأَحْرَقَنَّها عَلى مَنْ فیها، فَقیلَ لَهُ: یا أبا حَفص إِنَّ فیها فاطِمَةَ فَقالَ، وَإِنْ!(12)
ابوبکر از کسانى که از بیعت با او سر برتافتند و در خانه على گردآمده بودند، سراغ گرفت و عمر را به دنبال آنان فرستاد، او به درِ خانه على(علیه السلام) آمد و همگان را صدا زد که بیرون بیایند و آنان از خروج ازخانه امتناع ورزیدند در این موقع عمر هیزم طلبید و گفت: به خدایى که جان عمر در دست اوست بیرون بیایید یا خانه را با شما آتش مى زنم. مردى به عمر گفت: اى اباحفص (کنیه عمر) در این خانه، فاطمه، دختر پیامبر است، گفت : باشد!».
ابن قتیبه دنباله این داستان را سوزناک تر و دردناک تر نوشته است، او مى گوید:
«ثُمَّ قامَ عَمُرُ فَمَشى مَعَهُ جَماعَةٌ حَتّى أَتَوْا فاطِمَةَ فَدقُّوا الْبابَ فَلَمّا سَمِعَتْ أصْواتَهُم نادَتْ بِأَعْلى صَوْتِها یا أَبَتاهُ یا رَسُولَ الله ماذا لَقینا بَعْدَکَ مِنْ ابنِ الْخَطّابِ وَ ابنِ أبی الْقُحافة فَلَمّا سَمِعَ الْقَوْمُ صَوْتَها وَ بُکائَها انْصَرَفُوا وَ بَقِیَ عُمَرُ وَ مَعَهُ قَوْمٌ فَأَخْرَجُوا عَلَیّاً فَمَضَوْا بِهِ إلى أبی بَکْر فَقالُوا لَهُ بایِعْ، فَقالَ: إنْ أَنَا لَمْ أَفْعَلْ فَمَه؟ فَقالُوا: إِذاً وَاللهِ الَّذی لا إلهَ إِلاّ هُوَ نَضْرِبُ عُنُقَکَ...!(13)
عمر همراه گروهى به در خانه فاطمه آمدند، درِ خانه را زدند،
هنگامى که فاطمه صداى آنان را شنید، با صداى بلند گفت: اى رسول خدا پس از تو چه مصیبتهایى به ما از فرزند خطاب و فرزند ابى قحافه رسید، افرادى که همراه عمر بودند هنگامى که صداى زهرا و گریه او را شنیدند برگشتند; ولى عمر با گروهى باقى ماند و على را از خانه بیرون آوردند، نزد ابى بکر بردند و به او گفتند: بیعت کن، على(علیه السلام) گفت: اگر بیعت نکنم چه مى شود؟ گفتند: به خدایى که جز او خدایى نیست، گردن تو را مى زنیم...».
این بخش از تاریخ براى علاقه مندان به شیخین قطعاً بسیار سنگین و ناگوار است، لذا برخى در صدد بر آمدند در نسبت کتاب به ابن قتیبه تردید کنند، در حالى که ابن ابى الحدید استاد فن تاریخ، این کتاب را از آثار او مى داند و پیوسته از آن مطالبى نقل مى کند، متأسفانه این کتاب به سرنوشت تحریف دچار شده و بخشى از مطالب آن به هنگام چاپ حذف شده است، در حالى که همان مطالب در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید آمده است.
زرکلى در کتاب الأعلام این کتاب را از آثار ابن قتیبه مى داند و مى افزاید: برخى از علما در این نسبت نظرى دارند; یعنى شک و تردید را به دیگران نسبت مى دهد; نه به خویش.(14) الیاس سرکیس نیز این کتاب را از آثار ابن قتیبه مى شمارد.(15)

د) طبرى و تاریخ او
مورّخ معروف محمد بن جریر طبرى (م310) در تاریخ خود رویداد هتک حرمت خانه وحى را چنین بیان مى کند:
«أتى عُمَرُ بنُ الْخَطّابِ مَنْزِلَ عَلیٍّ وَ فیهِ طَلْحَةٌ وَ الزُّبَیْرُ وَ رِجالٌ مِنَ الْمُهاجِرِینَ، فَقالَ وَاللهِ لاََحْرِقَنَّ عَلَیْکُمْ أَوْ لَتَخْرُجَنَّ إلى الْبَیْعَةِ، فَخَرَج عَلَیْهِ الزُّبیرُ مُصْلِتاً بِالسَّیْفِ فَعَثَرَ فَسَقَطَ السَّیْفُ مِنْ یَدِهِ، فَوَثَبُوا عَلَیْهِ فَأَخَذُوهُ.(16)
عمر بن خطّاب به خانه على آمد در حالى که طلحه و زبیر و گروهى از مهاجران در آنجا گرد آمده بودند. وى رو به آنان کرد و گفت: به خدا سوگند خانه را به آتش مى کشم مگر اینکه براى بیعت بیرون بیایید. زبیر از خانه بیرون آمد در حالى که شمشیر کشیده بود، ناگهان پاى او لغزید، شمشیر از دستش افتاد و دیگران بر او هجوم آوردند و او را گرفتند».
این بخش از تاریخ حاکى از آن است که اخذ بیعت براى خلیفه با تهدید و ارعاب صورت مى پذیرفت امّا اینکه این گونه بیعت چه ارزشى دارد؟ قضاوت آن با خوانندگان است.

هـ) ابن عبد ربّه و کتاب «العقد الفرید»
شهاب الدین احمد معروف به ابن عبد ربه اندلسى مؤلف کتاب العقد الفرید (م463) در کتاب خود بحثى مشروح درباره تاریخ سقیفه آورده است. وى تحت عنوان کسانى که از بیعت ابى بکر تخلف جستند، مى نویسد:
«فَأمّا عَلیٌّ وَ الْعَبّاسُ وَ الزُّبَیرُ فَقَعَدُوا فِی بَیْتِ فاطِمَةَ حَتّى بَعَثَ إِلَیْهِمْ أَبُوبَکْرُ، عُمَرَ بْنَ الْخَطّابِ لِیُخْرِجَهُمْ مِنْ بَیْتِ فاطِمَةَ وَ قالَ لَهُ: إنْ أَبَوْا فَقاتِلْهُمْ، فَأَقْبَلَ بِقَبَس مِنْ نار أَنْ یُضرِمَ عَلَیْهِمُ الدّارَ، فَلَقِیَتْهُ فاطِمَةُ فَقالَ: یا ابْنَ الْخَطّابِ أَجِئْتَ لِتَحْرِقَ دارَنا؟! قالَ: نِعَمْ، أوْ تَدْخُلُوا فیما دَخَلَتْ فیهِ الأُمَّةُ!.(17)
على و عباس و زبیر در خانه فاطمه نشسته بودند که ابوبکر، عمر بن خطّاب را فرستاد تا آنان را از خانه فاطمه بیرون کند و به او گفت : اگر بیرون نیامدند، با آنان نبرد کن! عمر بن خطّاب با مقدارى آتش به سوى خانه فاطمه رهسپار شد تا خانه را بسوزاند، ناگاه با فاطمه روبه رو شد. دختر پیامبر گفت: اى فرزند خطّاب آمده اى خانه ما را بسوزانى؟ او در پاسخ گفت: بلى مگر اینکه در آنچه امّت وارد شدند، شما نیز وارد شوید!».
تا اینجا بخشى که در آن تصریح به تصمیم به هتک حرمت شده است پایان پذیرفت، اکنون به بخش دوم که حاکى از جامه عمل پوشاندن به این نیّت شوم است، مى پردازیم! مبادا تصور شود که قصد آنها تنها ارعاب و تهدید بود تا على(علیه السلام) و یارانش را مجبور به بیعت کنند، و هدف عملى ساختن چنین تهدیدى را نداشتند.

یورش انجام گرفت!


تا اینجا سخنان آن گروه که فقط به سوء نیّت خلیفه و یاران او اشاره کرده اند به پایان رسید. گروهى که نخواستند و یا نتوانستند دنباله فاجعه را به طور روشن منعکس کنند، در حالى که برخى دیگر به اصل فاجعه; یعنى یورش به خانه و... اشاره نموده اند و اینک مدارک یورش و هتک حرمت به خانه حضرت فاطمه(علیها السلام) (در این بخش نیز در نقل مصادر، غالباً ترتیب زمانى را در نظر مى گیریم):

و) ابوعبید و کتاب «الاموال»
ابوعبید، قاسم بن سلام (م 224) در کتاب الأموال که مورد اعتماد فقهاى اهل سنّت است، مى نویسد:
«عبدالرّحمن بن عوف مى گوید: در بیمارى ابوبکر براى عیادتش به خانه او رفتم. پس از گفتگوى زیاد گفت: اى کاش سه چیز را که انجام داده ام، انجام نمى دادم، اى کاش سه چیز را که انجام نداده ام، انجام مى دادم. همچنین آرزو مى کنم سه چیز را از پیامبر سؤال مى کردم; یکى از آن سه چیزى که انجام داده ام و آرزو مى کنم اى کاش انجام نمى دادم این است که:
«وَدَدْتُ أنّی لَمْ أکْشِفْ بَیْتَ فاطِمَةَ وَ تَرَکْتُهُ وَ إنْ أُغْلِقَ عَلَى الْحَرْبِ; اى کاش پرده حرمت خانه فاطمه را نمى گشودم و آن را به حال خود وامى گذاشتم، هر چند براى جنگ بسته شده بود».(18)
ابوعبید هنگامى که به اینجا مى رسد به جاى جمله : «لم أکشف بیت فاطمة و ترکته...» مى گوید: «کذا و کذا» و اضافه مى کند که من مایل به ذکر آن نیستم!
ابوعبید، هر چند روى تعصّب مذهبى یا علّت دیگر از نقل حقیقت سر برتافته; ولى محقّقان کتاب الأموال در پاورقى مى گویند: جمله هاى حذف شده در کتاب میزان الاعتدال ـ به نحوى که بیان گردید ـ وارد شده است، افزون بر آن، طبرانى در معجم خود و ابن عبد ربّه در عقد الفرید و افراد دیگر جمله هاى حذف شده را آورده اند. (دقت کنید!)

ز) طبرانى و «معجم الکبیر»
ابوالقاسم سلیمان بن احمد طبرانى (260-360) که ذهبى در میزان الاعتدال وى را معتبر مى داند.(19) در کتاب المعجم الکبیر که کراراً چاپ شده، آنجا که درباره ابوبکر و خطبه ها و وفات او سخن مى گوید، یادآور مى شود:
ابوبکر به هنگام مرگ، امورى را تمنا کرد و گفت: اى کاش سه چیز را انجام نمى دادم، سه چیز را انجام مى دادم و سه چیز را از رسول خدا سؤال مى کردم:
«أمّا الثَّلاثُ اللاّئی وَدَدْتُ أنّى لَمْ أَفْعَلْهُنَّ، فَوَدَدْتُ أنّی لَمْ أَکُنْ أکْشِفَ بَیْتَ فاطِمَةَ وَ تَرَکْتُهُ...; آن سه چیزى که آرزو مى کنم که اى کاش انجام نمى دادم، آرزو مى کنم اى کاش حرمت خانه فاطمه را هتک نمى کردم و آن را به حال خود واگذار مى کردم!».(20)
این تعبیرات به خوبى نشان مى دهد که تهدیدهاى عمر عملى شد و درِ خانه را به زور (یا با آتش زدن) گشودند.

ح) باز هم ابن عبد ربّه و «عقد الفرید»
ابن عبد ربّه اندلسى مؤلف کتاب العقد الفرید (م463) در کتاب خود از عبدالرحمن بن عوف نقل مى کند:
«من در بیمارى ابى بکر بر او وارد شدم تا از او عیادت کنم، او گفت: آرزو مى کنم که اى کاش سه چیز را انجام نمى دادم و یکى از آن سه چیز این است:
«وَدَدْتُ أنّی لَمْ أکْشِفُ بَیْتَ فاطِمَةَ عَنْ شیء وَإنْ کانُوا أَغْلَقُوهُ عَلَى الْحَرْبِ; اى کاش خانه فاطمه را نمى گشودم، هر چند آنان براى نبرد درِ خانه را بسته بودند».(21)
در بحثهاى آینده نیز اسامى و عبارات شخصیتهاى دیگرى که این بخش از گفتار خلیفه را نقل کرده اند، خواهد آمد.

ط) سخن نظّام در کتاب «الوافى بالوفیات»
ابراهیم بن سیار نظّام معتزلى (160-231) که به دلیل زیبایى کلامش در نظم ونثر به نظّام معروف شده است در کتابهاى متعددى، واقعه بعد از حضور در خانه فاطمه(علیها السلام)را نقل مى کند. او مى گوید:
«إِنَّ عُمَرَ ضَرَبَ بَطْنَ فاطِمَةَ یَوْمَ الْبَیْعَةِ حَتّى ألْقَتِ الْمُحْسِنَ مِنْ بَطْنِها; عمر در روز اخذ بیعت براى ابى بکر، بر شکم فاطمه زد، او فرزندى که در رحم داشت و نام او را محسن نهاده بودند، سقط کرد!».(22)

ى) مبرّد در کتاب «کامل»
ابن ابى الحدید مى نویسد: محمد بن یزید بن عبدالاکبر بغدادى (210-285) ادیب، و نویسنده معروف و صاحب آثار مشهور، در کتاب الکامل، از عبدالرحمن بن عوف داستان آرزوهاى خلیفه را مى نویسد، و چنین یادآور مى شود:
«وَدَدْتُ أنّی لَمْ أکُنْ کَشَفْتُ عَنْ بَیْتِ فاطِمَةَ وَ تَرَکْتُهُ وَ لَوْ أُغْلِقَ عَلَى الْحَرْبِ».(23)

ک) مسعودى و «مروج الذهب»
مسعودى (م325) در مروج الذهب مى نویسد: «آنگاه که ابوبکر در حال احتضار بود چنین گفت:
سه چیز انجام دادم و تمنّا مى کردم که اى کاش انجام نمى دادم; یکى از آن سه چیز این بود:
فَوَدَدْتُ أنّی لَمْ أَکُنْ فَتَّشْتُ بَیْتَ فاطِمَةَ وَ ذَکَرَ فی ذلِکَ کَلاماً کَثیراً!; آرزو مى کردم که اى کاش حرمت خانه زهرا را هتک نمى کردم.وى در این مورد سخن زیادى گفته است!!».(24)
مسعودى با اینکه نسبت به اهل بیت گرایشهاى موافقى دارد; ولى اینجا از بازگویى سخن خلیفه خوددارى کرده و با کنایه رد شده است.  البتّه  سبب  را  خدا  مى داند  والبتّه  بندگان  خدا  هم  اجمالا مى دانند!

ل) ذهبى و کتاب «میزان الاعتدال»
ذهبى در کتاب میزان الاعتدال از محمّد بن احمد کوفى حافظ نقل مى کند که در محضر احمد بن محمّد معروف به ابن ابى دارم، محدّث کوفى (م 357)، این خبر خوانده شد:
«إنّ عُمَرَ رَفَسَ فاطِمَةَ حَتّى أسْقَطَتْ بِمُحْسِن; عمر لگدى بر فاطمه زد و او فرزندى که در رحم به نام محسن داشت سقط کرد!».(25)

م) عبدالفتاح عبدالمقصود و کتاب «الإمام علی»
وى هجوم به خانه وحى را در دو مورد از کتاب خود آورده است و ما به نقل یکى از آنها بسنده مى کنیم:
«عمر گفت:
وَالّذی نَفْسُ عُمَرَ بِیَدِهِ، لَیَخْرُجَنَّ أَوْ لاَحْرَقَنّها عَلى مَنْ فیها...! قالَتْ له طائفة خافت اللهَ ورَعَتِ الرَّسولَ فی عقبه: یا أباحَفْص، إِنَّ فیها فاطِمَةَ...»! فَصاحَ: لایُبالی وَ إن...! وَ اقْتَرَبَ وَ قَرَعَ الْبابَ، ثُمَّ ضَرَبَهُ وَ اقْتَحَمَهُ... وَ بَدالَهُ عَلیّ... وَ رَنَّ حینَذاکَ صَوْتُ الزَّهْراءِ عِنْدَ مَدْخَلِ الدّارِ... فَإنْ هِیَ إلاّ طَنینَ اسْتِغاثَة...(26);
قسم به کسى که جان عمر در دست اوست یا باید بیرون بیایید یا خانه را بر ساکنانش آتش مى زنم. عدّه اى که از خدا مى ترسیدند و پس از پیامبر(صلى الله علیه وآله)رعایت منزلت او را مى کردند، گفتند: اى اباحفص، فاطمه در این خانه است. بى پروا فریاد زد: باشد!. نزدیک شد، در زد، سپس بر در کوبید و وارد خانه شد. على(علیه السلام) پیدا شد... طنین صداى زهرا در نزدیکى مدخل خانه بلند شد... این ناله استغاثه او بود...!».


* * *


این بحث را با حدیث دیگرى از مقاتل ابن عطیّه در کتاب الامامة و الخلافة پایان مى دهیم (هر چند هنوز ناگفته ها بسیار است!).
او در این کتاب چنین مى نویسد:
«إنّ أبابکر بَعْدَ ما أَخَذَ الْبَیْعَةَ لِنَفْسِهِ مِنَ النّاسِ بِالإرْهابِ وَ السَّیْفِ وَ الْقُوَّةِ أرْسَلَ عُمَرَ وَ قُنْفُذاً وَ جَماعَةً إلى دارِ عَلىّ وَ فاطِمَةَ(علیهما السلام) وَ جَمَعَ عُمَرُ الْحَطَبَ عَلى دارِ فاطِمَةَ وَ أَحْرَق بابَ الدّارِ!...(27); هنگامى که ابوبکر از مردم با تهدید و شمشیر و زور بیعت گرفت، عمر و قنفذ و جماعتى را به سوى خانه على و فاطمه(علیهما السلام)فرستاد. عمر هیزم جمع کرد و درِ خانه را آتش زد...».
در ذیل این روایت، تعبیرات دیگرى است که قلم از بیان آن عاجز است.

نتیجه:
با این همه مدارک روشن که عموماً از منابع اهل سنّت نقل شده، باز بعضى از آنان تعبیر «افسانه شهادت» را به کار مى برند و این حادثه تلخ را ساختگى مى پندارند! اگر اصرار آنها بر نفى این حقایق نبود ما نیز بحث را این مقدار گسترش نمى دادیم.
امیدواریم بیان این حقایق افراد خفته را بیدار کند، تا حقایق تاریخى را در لابه لاى تعصّبات پنهان نسازند و آنها را انکار نکنند.


وما علینا إلاّ البلاغ

 

مآخذ:

1. فتح البارى در شرح صحیح بخارى، ج 7، ص 84 و نیز بخارى این حدیث را در بخش علامات نبوّت، ج 6، ص 491، و در اواخر مغازى، ج 8، ص 110 آورده است.
2. توبه، آیه 61.
3. مستدرک حاکم، ج 3، ص 154 ; مجمع الزوائد، ج 9، ص 203 و حاکم در کتاب مستدرک احادیثى مى آورد که جامع شرایطى است که بخارى و مسلم در صحت حدیث، آنها را لازم دانسته اند.
4. مستدرک حاکم، ج 3، ص 156.
5. نور، آیه 36. (نور خدا) در خانه هایى است که خدا رخصت داده که قدر و منزلت آنان رفعت یابد و نامش در آنها یاد شود.
6. قرأ رسول الله هذه الآیة (فی بُیُوتِ أَذِنَ اللهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ یُذْکَرَ فیها اِسْمُهُ) فقام إلَیْهِ رَجُلٌ: فَقالَ: أَیُّ بُیُوت هذِهِ یا رَسُولَ اللهِ(صلى الله علیه وآله)؟ قالَ: بُیُوتُ الأنْبِیاءِ، فَقامَ إِلَیْهِ أَبُوبَکْرُ، فَقالَ یا رَسُولَ اللهِ(صلى الله علیه وآله) : أَهذَا الْبَیْتُ مِنْها، ـ مُشیراً إلى بَیْتِ عَلِىٍّ وَ فاطِمَةَ(علیهما السلام) ـ قالَ: نَعَمْ، مِنْ أَفاضِلِها (در المنثور، ج 6، ص 203; تفسیر سوره نور، روح المعانى، ج 18، ص 174).
7. درالمنثور، ج 6، ص 606.
8. احزاب، آیه 33.
9. مصنف ابن ابى شیبه، ج 8، ص 572، کتاب المغازى.
10. انساب الأشراف، ج 1، ص 586، چاپ دار معارف، قاهره.
11. الاعلام زرکلى، ج 4، ص 137.
12. الامامة و السیاسة ابن قتیبه، ص 12، چاپ مکتبة تجاریة کبرى، مصر.
13. همان مدرک، ص 13.
14. معجم المطبوعات العربیة، ج 1، ص 212 .
15 . الاعلام زرکلى، ج 4، ص 137 (چاپ دارالعلم للملایین، بیروت)
16. تاریخ طبرى، ج 2، ص 443، چاپ بیروت.
17. عقد الفرید، ج 4، ص 93، چاپ مکتبة هلال.
18. الأموال، پاورقى 4، چاپ نشر کلیات ازهریة، نیز ص 144، چاپ بیروت. ابن عبد ربّه در عقد الفرید، ج 4، ص 93 نیز آن را نقل کرده است، چنان که خواهد آمد.
19. میزان الاعتدال، ج 2، ص 195 .
20. معجم الکبیر طبرانى، ج 1، ص 62، ح 34، تحقیق حمدى عبدالمجید سلفى.
21. عقد الفرید، ج 4، ص 93، چاپ مکتبة الهلال.
22. الوافى بالوفیات، ج 6، ص 17، شماره 2444; ملل و نحل شهرستانى، ج 1، ص 57، چاپ دارالمعرفة، بیروت. در ترجمه نظّام به کتاب «بحوث فى الملل والنحل»، ج 3، ص 248-255 مراجعه شود.
23. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج 2، ص 46 و 47، چاپ مصر.
24. مروج الذهب، ج 2، ص 301، چاپ دارالاندلس، بیروت.
25. میزان الاعتدال، ج 1، ص 139، شماره 552 .
26. عبدالفتاح عبدالمقصود، على بن ابى طالب، ج 4، ص 276-277 .
27. الامامة و الخلافة، ص 160-161، تألیف مقاتل بن عطیة که با مقدمه اى از دکتر حامد داود استاد دانشگاه عین الشمس قاهره به چاپ رسیده (چاپ بیروت، مؤسّسه البلاغ).

 

[ چهارشنبه ۳٠ بهمن ۱۳۸٧ ] [ ٤:٠۸ ‎ب.ظ ] [ مهدی حسینعلی ]

 

 

از لحاظ اسناد تاریخی، مرحوم شیخ کفعمی هفتم صفر را زمان شهادت امام حسن مجتبی(ع) اعلام کرده و لذا معمول علمای قم و شیعیان غیر ایرانی، مخصوصا شیعیان عراق این است که هفتم صفر را شهادت امام حسن(ع) می‌دانند و عزاداری می‌کنند.

به گزارش «شیعه نیوز» به نقل از ایکنا، حجت‌الاسلام و المسلمین «محمد‌هادی یوسفی غروی»، عضو هیئت علمی مدرسه عالی امام خمینی(ره)، در مورد تاریخ شهادت امام حسن مجتبی(ع) و تولد امام موسی کاظم(ع) در روز هفتم صفر، ضمن بیان مطلب فوق گفت: از لحاظ اسناد تاریخی، مرحوم شیخ کفعمی در قرن 9 در کتاب «مصباح بلدالامین»، هفتم صفر را زمان شهادت امام حسن مجتبی(ع) اعلام کرده و لذا معمول شیعیان غیر ایرانی، مخصوصا شیعیان عراق این است که هفتم صفر را شهادت امام حسن(ع) می‌دانند و عزاداری می‌کنند.

وی هم‌چنین اظهار کرد: ظاهرا قبل از تشکیل دولت صفوی، سایر شیعیان و عمدتا شیعیان عراق، 7 صفر را شهادت امام حسن مجتبی(ع) اعلام می‌کردند و این‌که شهادت امام حسن(ع) 28 ماه‌ صفر اعلام شده، البته از لحاظ منابع تاریخی درست است؛ یعنی هم مرحوم شیخ کلینی در «کافی» و هم مرحوم شیخ مفید در «الارشاد» 28 صفر را اعلام کرده‌اند و شیخ تبریزی صاحب «اعلام‌الوری» گرچه خمیر‌مایه اصلی‌اش از «الارشاد» شیخ مفید است، اما همه این بزرگان 28 صفر را شهادت امام حسن(ع) اعلام کرده است.

یوسفی غروی در مورد ثبت شهادت امام حسن(ع) در دوران صفویه گفت: در زمان صفویه چون تشیع مذهب رسمی شده بود، با مشورت علما برای اینکه اعلام عزا و تعطیل رسمی کنند، لذا وفات پیامبر(ص)، شهادت امام حسن(ع) و امام رضا(ع) را در یک روز در آخر ماه صفر جمع کردند تا هم عزاداری شکوه‌مند‌تری برگزار شود و هم از تعدد تعطیلی جلوگیری شود و این‌ باعث شد که سایر شیعیان به خصوص شیعیان عراق مخالفت خود را با این تقویم اعلام کنند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: مرحوم آیت‌الله‌العظمی شیخ عبدالکریم حائری یزدی که درس خوانده نجف و کربلا بود، بعد از هجرت از نجف به سوی ایران، این روش را از علمای نجف و کربلا به ایران و قم انتقال داد و از آن وقت به بعد، علما در این روز برای امام حسن(ع) عزاداری می‌کنند.

وی در مورد میلاد امام کاظم(ع) و امام باقر(ع) هم اظهار کرد: اعلام میلاد امام کاظم(ع) در هفتم صفر در میان شیعیان سابقه ندارد و از زمان صفویه و بعد از مشورت با علما قرار شد که در دو ماه محرم و صفر تمام حسینیه‌ها و مساجد، سیاه‌پوش باشد. زمانی که برای تبلیغ به کشور‌های خارجی می‌رفتیم، با این مشکل مواجه بودیم؛ یعنی آن‌جا، هفتم صفر برای شهادت امام حسن(ع) عزاداری می‌کردند، در حالی که رسانه‌های ایران تبریک و جشن و سرور داشتند و این دو رفتار متناقض، برای آن‌ها سؤال‌برانگیز بود.

وی در مورد تاریخ تولد امام کاظم (ع) نیز گفت: علامه شوشتری صاحب «قاموس‌الرجال» گفته است که «لم یعین احد شهره»؛ یعنی هیچ‌کس ماه‌ تولد امام کاظم(ع) را تعیین نکرده است، چه برسد به روز تولد! و در منابع تاریخی فقط سال‌ تولد ذکر شده است؛ ولی شیخ تبریزی در کتاب «إعلام‌الوری» و «تاج‌الولید» و هم‌چنین مرحوم «ابن شهرآشوب» در کتاب «مناقب آل ابی‌طالب » روز تولد امام کاظم(ع) را 7 صفر اعلام کرده‌اند و هیچ نقل دیگری در این زمینه نیست، اما قبل از قرن 5 و 6 هجری؛ یعنی مرحوم «شیخ کلینی» در «کافی» یا مرحوم «شیخ مفید» در«الارشاد» هیچ روز و ماهی را برای تولد امام کاظم(ع) اعلام نکرده‌اند، لذا کلام علامه شوشتری به بعد از قرن 6 مربوط می‌شود، بالاخره تعیین تولد امام کاظم(ع) مربوط به متأخرین است.

وی هم‌چنین در همین رابطه اظهار کرد: متأسفانه در مورد تاریخچه تولد امام کاظم(ع) تا حالا یک تقویم کسی به من نشان نداده است که قبل از زمان آیت‌الله بروجردی، 7 صفر ثبت شده باشد و فلذا این ثبت تاریخی به خاطر نوع درگیری بین مرجعیت و روحانیت با شاه و بعد از رحلت آیت‌الله بروجردی مربوط می‌شود. از موقعی که شاه با مراجع درگیر شد، آخوند‌های درباری آن وقت، از کتاب‌ها استخراج کردند که ولادت امام کاظم(ع) 7 صفر است و سوم صفر را هم ولادت امام باقر(ع) اعلام کردند، بنابراین حالت سیاه‌پوشی محرم و صفر را با این نقض کردند.

وی در مورد عزاداری یا جشن در 7 صفر اعلام کرد: برنامه‌‌هایمان با سایر شیعیان جهان باید هماهنگی داشته باشد و آن بنای 500 ساله علمای شیعه که از زمان صفویه پایه‌گذاری شده بود را هم برهم نزنیم، لذا تولد امام باقر(ع) در سوم صفر و تولد امام کاظم(ع) در هفتم صفر را از مراسم‌های جشن در محرم و صفر خارج کنیم، مخصوصا، تولد امام باقر(ع) که در ماه رجب گرفته می‌شود.

یوسفی غروی که از روند جشن‌ و سرور در 7 صفر دل‌گیر بود، گفت: چه لزومی دارد که این روز جشن گرفته شود، در حالی که در این روز تمام علما در قم و جهان عزادار‌ هستند و آن‌چه از ابتدای رسمیت یافتن تشیع رخ داد بنا بر این نبوده است که برای هر معصومی جشنی برپا کنند، بلکه فقط برای میلاد حضرت رسول(ص)، امام علی(ع)، امام حسین(ع) و البته امام صادق(ع)، امام رضا(ع) و امام زمان(عج) جشن و سرور گذاشته شود و هیچ‌کس نمی‌تواند از منابع تاریخی نشان بدهد که شیعه از ابتدا بنا بر جشن گرفتن تمام موالید معصومین(ع) داشته است، لذا به طریق اولی نباید جشن و سروری در زمان سیاه پوشی جامعه دینی برای عزای امام حسین(ع) رخ دهد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: اینکه در 7 صفر عزاداری برای امام حسن(ع) داشته باشیم، علاوه بر اینکه احترام به شیعیان غیر ایرانی و علماست، بلکه همان‌طور که گفته شد، از مرحوم شیخ کفعمی نقل به شهادت امام حسن(ع) در 7 صفر وجود دارد، لذا گرچه نقل شهادت در 7 صفر نسبت به 28 صفر ضعیف‌تر است، ولی اگر 2 روایت داریم، که یکی روایت نقل سندی بلااشکال است و دیگری روایتی ضعیف است، اما عمل علما طبق آن روایت ضعیف است نه آن روایت قوی، لذا عمل را مرجح می‌دانند، فلذا علما مبنایشان در مسائل فقهی هم این‌گونه است؛ یعنی عمل را اقوی از سند می‌دانند.

 

 محمدهادی یوسفی غروی:

 

[ چهارشنبه ۳٠ بهمن ۱۳۸٧ ] [ ۳:٥٩ ‎ب.ظ ] [ مهدی حسینعلی ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

مجموعه ای از پرسشهایی که همیشه در ذهنم بوده و وقت زیادی را برای پیدا کردن آنها صرف کردم و اکنون بدون اتلاف وقت در اختیار شماست .
موضوعات وب
امکانات وب
...... .....